Pokazywanie postów oznaczonych etykietą poezja. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą poezja. Pokaż wszystkie posty

sobota, 10 października 2020

"Nie tylko 'Piórka'" — rymy zebrane

Tytuł:       Nie tylko "Piórka" 
Autor:       Jan Sztaudynger    
Wydawnictwo: Wydawnictwo Łódzkie
Rok wydania: 1986               

Podtytuł — "Fraszki, wiersze, bajki" — nieźle oddaje zawartość książki. To chyba wszystkie opublikowane utwory i utworki Autora, a do tego jeszcze garść z rękopisów, można więc uznać, że dostajemy dzieła zebrane Sztaudyngera. Powstawały przez całe dziesięciolecia — pierwsze wiersze pochodzą z tomu wydanego w 1925, a ostatnia datowana fraszka powstała w 1970 roku, dwa miesiące przed śmiercią. Krótka emerytura...

Książka podzielona jest na trzy części: Wiersze (a te z kolei na tomiki, w których były wydawane), Bajki oraz Fraszki (tu podział tematyczny, z grubsza odpowiadający chronologii). Najbardziej podobały mi się fraszki. Wiersze jak wiersze — obyło się bez wielkich zachwytów. Acz "Cykl łódzki" miło się czytało, bo rzadko spotykam rodzinne miasto w literaturze. Bajki również nie uwiodły. Za to fraszki!

Podziwiam zwięzłość. Czasami Sztaudyngerowi wystarczają dwa słowa (plus tytuł), by zawrzeć mnóstwo treści. Niekiedy fraszki można wręcz mierzyć w literach ("Ceń cień") — siedem sztuk, a tyle radości... Przy czymś takim słynna historia w sześciu słowach wydaje się wodolejstwem.

Fraszki są mniej niegrzeczne niż je zapamiętałam. Może się starzeję i to, co w niewinnej młodości wyglądało strasznie obrazoburczo, teraz spowszedniało (na przykład w zestawieniu z rymami Fredry). A może to jednak nie wszystkie fraszki i te najbardziej bałamutne się nie załapały do książki. Albo plotka przypisuje Sztaudyngerowi każde lapidarne świństewko.

Co można pomyśleć o Autorze na podstawie tej książki? Owszem, musiał oglądać się za niejedną kobietą. Ale dowiedziałam się, że jeszcze lubił kwiaty i przyrodę w ogóle, że wiele wędrował, że w wielu miejscach mieszkał... Złożona osobowość, chyba niesłusznie kojarzona głównie z pikantnymi wierszykami.

Chciałabym nie narzekać na język, ale... Gdzieś tam wypatrzyłam coś, co sprawia wrażenie literówki, chociaż może to licentia poetica. Gdzieś indziej powtórzenie, które chyba nie było zamierzone — słowa złoty i złocisty w dwuwersowej fraszce nie wyglądają dobrze. Jeszcze gdzieś — ubieranie ubrania, pewnie z Krakowa zaimportowane...

piątek, 28 lipca 2017

"Monachomachia" — satyra i odszczekiwanie

Tytuł:          Monachomachia. Antymonachomachia
Autor:          Ignacy Krasicki                 
Wydawnictwo:    Książka i Wiedza                
Rok 1. wydania: 1778, 1780                      

Dwa krótkie, lecz wiele mówiące utworki. Identycznie zbudowane: każdy składa się z sześciu pieśni, te z kolei złożone są z oktostychów o układzie rymów abababcc. Piękne przykłady poematów heroikomicznych, czyli z patosem, z odwoływaniem się do wyższych instancji z prośbą o natchnienie, ale o bzdurkach.

W "Monachomachii" Książę Biskup Warmiński raczy nabijać się z mnichów. Szczególnie mocno oberwało się zakonom żebraczym — że obżarstwo, pijaństwo, lenistwo, głupota... Cóż, pewnie niejeden współczesny uzna, że przez ostatnie dwa wieki sytuacja zmieniła się o tyle, że mnichów rzadko się spotyka. Za to ośmieszane wady często da się przypisać księżom.

"Antymonachomachia", jak sama nazwa wskazuje, stanowi zaprzeczenie pierwszego poematu (który zresztą został wydrukowany bez zgody Krasickiego). Ot, jak to często bywało, po opublikowaniu krytyki podniósł się szum, że trzeba ukarać twórcę za niewczesne żarty. Autor "Świętoszka" też przez to przechodził. Bo jakże to — z duchowieństwa kpić? Odszczekiwanie przypomina dowcip, którego bohater, skazany na publiczne odwołanie kalumnii przeciw Iksińskiemu, krzyczał: "Iksiński nie jest łajdakiem?! Iksiński nie jest złodziejem?!" — spomiędzy sarkastycznych wersów wyziera przekonanie, że jednak w zakonach nie dzieje się dobrze.

Najbardziej spodobała mi się parafraza bardzo znanego fragmentu innego wiersza Krasickiego, "Hymnu do miłości ojczyzny":
Wdzięczna miłości kochanej szklenice!
Czuje cię każdy i słaby, i zdrowy;
Dla ciebie miłe są ciemne piwnice,
Dla ciebie znośna duszność i ból głowy,
Słodzisz frasunki, uśmierzasz tęsknice,
W tobie pociecha, w tobie zysk gotowy.
Byle cię można znaleźć, byle kupić,
Nie żal skosztować, nie żal się i upić.
Słownictwo bogate, obecnie już archaiczne, ale nadal urokliwe. Przeszkadzały mi jednak powszechnie stosowane rymy częstochowskie, widoczne również w cytowanej zwrotce.

wtorek, 6 września 2016

"Miłość zamordowana" — Nobel 1901

Tytuł:           Miłość zamordowana i inne wiersze
Autor:           Sully Prudhomme                  
Wydawnictwo:     Fundacja Festina Lente           

Postanowiłam poczytać noblistów. Sully Prudhomme poszedł na pierwszy ogień, bo i był pierwszy — dostał nagrodę w 1901 roku, za "wybitne osiągnięcia poetyckie, a zwłaszcza za idealizm, doskonałość artystyczną oraz niezwykłe połączenie duchowości i intelektu".

Jedyne dzieło Autora, które znalazłam po polsku, to króciutki (raptem osiem wierszy) tomik "Miłość zamordowana i inne wiersze". Francuskiego nie znam, a wydaje mi się, że czytanie tłumaczeń, szczególnie w przypadku poezji, na inne języki mija się z celem. O laureacie nikt już wydaje się nie pamiętać. Nawet daty powstania tytułowego wiersza nie mogłam znaleźć. Cóż, może idee już przebrzmiały, a może Akademia Szwedzka się pomyliła...

A może nie miała z czego wybierać? Podobno silnym kandydatem do wyróżnienia był Tołstoj, o którym jakoś nie mam najlepszego zdania.

Pewnym jest, że nie znam się na poezji. Być może dlatego nic w przeczytanym tomiku mnie nie urzekło. Treści sprawiają wrażenie banalnych. Trudno orzec, czy ponad sto lat temu były odkrywcze i przełamywały schematy. Raczej prawdopodobne, że czegoś nie rozumiem — słabo znam historię Francji i pozostałe uwarunkowania. A może po prostu nasi romantycy pisali lepsze wiersze? Zwłaszcza, że jeden utwór mocno kojarzy mi się z Norwidem.

Idealizm... Tak, to chyba w wierszach Prudhomme'a jest. Tylko coś takiego nazywa się infantylizmem. Doskonałość artystyczna — tu już zbyt wiele zależy od tłumacza, abym mogła się z czystym sumieniem wypowiadać. Fakt, że niektóre z wierszy zebranych w tomiku przybrały niełatwą formę sonetu. Połączenia duchowości i intelektu nie znalazłam. Być może zostało zawarte w innych utworach. A może ja nie umiem szukać.

Teraz zacznę się rozglądać za dziełem Mommsena — nagroda z 1902.