Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Świat Dysku. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Świat Dysku. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 27 kwietnia 2021

"Piramidy" — starożytność

Tytuł:             Pyramids       
Tytuł tłumaczenia: Piramidy       
Autor:             Terry Pratchett
Wydawnictwo:       Corgi Books    
Rok 1. wydania:    1989           

Tym razem Pratchett wziął na swój satyryczny celownik starożytność. Jak sugeruje tytuł — przede wszystkim Egipt faraonów. Ale i Grekom nieźle się oberwało. Dysputa filozoficzna, że palce lizać! Paradoksy Zenona sprowadzone do jeszcze bardziej absurdalnego absurdu. Ale do rzeczy — książkowa parodia Egiptu to niewielkie państwo wzdłuż rzeki, żyjące głównie przeszłością. Jak się okazuje, jest ku temu poważny powód, może nawet niejeden.

Inny ważny nurt w powieści to religia. I nie chodzi tylko o przeróbki egipskich bogów z głowami wszystkich zwierząt, które podeszły Autorowi pod pióro. Także, a może przede wszystkim, o bzdury, które ludzie są w stanie przełknąć w imię wiary. Albo dlatego, że zawsze tak robiliśmy. Motyw wrednego arcykapłana, który utrudnia życie prawowitemu władcy, nie jest nowy w literaturze. Ale chyba ciągle obecny w rzeczywistości, chociaż może nie aż tak przerysowany.

Poznajemy również kilka sekretów Gildii Skrytobójców. Ciężkie i niebezpieczne studia, ale fach szacowny i nieźle płatny.

Główny bohater wzbudza sympatię. Dobry z niego chłopak (chociaż absolwent gildii) i życie ma ciężkie (chociaż to syn faraona). Uroczy jest, kiedy krępuje się dotknąć prawie nagą służącą, mimo że jej w niczym by to nie przeszkadzało.

Książkę czyta się przyjemnie. Z radością odkrywałam ciągle nowe nawiązania do starożytności. Pratchett władował do książki chyba wszystko, co w popkulturze kojarzy się ze starożytnym Egiptem — od samoostrzących się w piramidach żyletek do zagadki Sfinksa. 

Jest egzotyka, jest nauka, a i miejsce dla przemyśleń się znajdzie. Zaskoczyła mnie tożsamość najlepszego matematyka na świecie (Dysku, oczywiście).

środa, 6 maja 2020

"Trzy wiedźmy" — szekspirowsko

Tytuł:             Wyrd sisters   
Tytuł tłumaczenia: Trzy wiedźmy   
Autor:             Terry Pratchett
Wydawnictwo:       Corgi Books    
Rok 1. wydania:    1988           

Tym razem Pratchett rzucił na warsztat tudzież stół do tortur (ze szczególnym uwzględnieniem łaskotania piórem) Szekspira. Tytułowe trzy wiedźmy to oczywiście odniesienie do scen z "Makbeta". Uważny czytelnik obu dzieł znajdzie jeszcze liczne wspólne elementy. Ponadto Autor garściami czerpie z najbardziej znanych baśni — "Kopciuszek", "Śnieżka", "Jaś i Małgosia"... A wszystko połączone na tyle zgrabnie, że nie widać szwów.

Podobało mi się dostosowanie maleńkiego królestwa ze Świata Dysku do uniwersum Szekspira. Tym razem to wielkie Ankh-Morpork ze swoimi mordowniami znajduje się na uboczu, a w centrum rozsiadło się malutkie królestwo Lancre. Góry, paskudna pogoda, wrzosowiska... Hmmm, brzmi jak Szkocja — czyżby to kolejne nawiązanie?

Humor wydaje mi się wysokiej klasy. Te wiedźmy, które niekiedy (z marnym na ogół skutkiem) próbują być zwykłymi ludźmi, po prostu wypadają zabawnie — ich opieka nad osieroconym królewiczem, randki najmłodszej czarownicy, pobyt w lochach średniej, upór najstarszej. A przy tym widać, że każda jest inna, ale każda ma swój trudny charakterek.

Kolejna śmieszna kwestia to rozważania na temat dobrego i złego króla. Biedny kucharz, zmuszany do przyrządzania wegetariańskich potraw... Nie żebym miała cokolwiek przeciwko wegetarianom — po prostu problemy mistrza patelni zostały zabawnie opisane. Albo rzekomo doskonałe działanie gildii złodziei oraz dobroczynne skutki społeczne takiego rozwiązania. Warto samodzielnie się przekonać.

Fabule nic nie mogę zarzucić — postacie mają cele, oś wyraźna, twisty, wątki mieszają się, by w końcu zogniskować się w jednym miejscu. Uznaję, że to już Pratchett w pełnym rozkwicie.

sobota, 1 grudnia 2018

"Czarodzicielstwo" — o przesycie

Tytuł:             Sourcery        
Tytuł tłumaczenia: Czarodzicielstwo
Autor:             Terry Pratchett 
Wydawnictwo:       Corgi Books     
Rok 1. wydania:    1988            

Piąta książka z cyklu o Świecie Dysku. Tym razem do władzy dorwał się czarodziciel, który sprowadza na świat magię w ilościach hurtowych. Wbrew pozorom, taka łatwodostępna magia to nie jest coś, co wychodzi na dobre Niewidocznemu Uniwersytetowi. A i reszta świata cierpi... Do obrony wszystkich zagrożonych zmuszony zostaje ktoś, kto najmniej się do tego nadaje — Rincewind.

Pratchett już zdążył oswoić się z koncepcją fabuły, w powieści dużo się dzieje. I to wielowątkowo — walki o władzę w różnych miejscach, uciekająco-walczący Rincewind, romans między parą superbohaterów, Bagaż podróżujący na własną rękę... Oczywiście, wątki zgrabnie się łączą. Przecież wszystko potoczyłoby się inaczej, gdyby wezyr nie był taki podły, a superbohaterka nie rąbnęła koni niezwykłym jeźdźcom... Walka i niepewność aż do końca książki, aż nie wiadomo, co jest bardziej niebezpieczne.

Bo nadmiar magii okazuje się bardzo szkodliwy. Czarodziejów da się tolerować, dopóki są stosunkowo słabi, skoncentrowani na własnym światku i nikt nie podsuwa im głupich pomysłów.

Dużo satyrycznych nawiązań. Już od samego początku — do "Siódmego syna". U Carda siódmy syn siódmego syna ma niezwykłe zdolności. U Pratchetta — ósmy syn ósmego syna zostaje czarodziejem. I rezygnuje z seksu. Bo jego ósmy syn stanowiłby zagrożenie dla świata.

Do tego dochodzą mrugnięcia w stronę arabskich historii: "Baśnie tysiąca i jednej nocy", władcy tak bogaci, że aż im to szkodzi, latające dywany, dżiny z lamp... Ponadto Autor często bawi się z przechodzeniem na drugą stronę antonimu. Można sobie wyobrazić różne przeciwieństwa światła — oczywiście jest ciemność, ale także coś jeszcze czarniejszego, swego rodzaju antyświatło...

Bohaterowie zabawni, choć większość chyba występuje jednorazowo. Acz Conina bardziej kojarzyła mi się z końskim mięsem niż z Conanem Barbarzyńcą. Za to uroczy jest chłopak, który bohaterskiego fachu próbuje się nauczyć w poradnika (a i to matka nie pozwoliła mu czytać wszystkich rozdziałów).

Podoba mi się zabieg z Bibliotekarzem. "Uuuuk" ma tak wiele znaczeń... Na oczach czytelnika orangutan tłumaczy sprzymierzeńcowi plan, który mimo wszystko pozostaje niespodzianką. Ciekawe zagranie.

Błyskotliwy język, pełen niezwykłych porównań i gierek słownych. Żywię nieustające przekonanie, że tłumaczenie Pratchetta musi być prawdziwą przygodą. No bo już na pierwszej stronie napotykamy na kwiatuszek: "except the reasons of the heart, which are warm and messy and well, unreasonable.

niedziela, 18 czerwca 2017

"Mort" — śmierć w Świecie Dysku

Tytuł:             Mort           
Tytuł tłumaczenia: Mort           
Autor:             Terry Pratchett
Wydawnictwo:       Corgi Books    
Rok 1. wydania:    1987           

Czwarty tom "Świata Dysku", początek podcyklu o Śmierci. Tym razem temat poważniejszy, więc satyry jakby mniej. No bo Śmierć musi się czasami czuć bardzo samotny (w angielskim temu słowu przypisuje się rodzaj męski) — nikt go nie lubi, nie zaprasza na imprezy... Ale z powieścią nie jest tak ponuro, żeby w ogóle nie dało się uśmiechnąć.

Tytułowy Mort (zdrobnienie od Mortimera) to chłopiec, którego Śmierć bierze na czeladnika. Przy okazji dowiadujemy się więcej o miejscu, w którym zamieszka i poznajemy pozostałych domowników. A wbrew pozorom gospodarz ma córkę.

W tej powieści pojawia się fabuła jako fabuła, a nie tło do żarcików. Wprawdzie zbliżona do romansu, ale pewnie od czegoś trzeba było zacząć. Romans na wesoło, bez westchnień i serenad da się przeżyć. A nie może być poważnie, skoro to Śmierć bierze się do aranżowania związków. Pierwsza dłuższa rozmowa dwojga swatanych to właściwie obrzucanie się delikatnymi inwektywami.

Pratchett zaczyna szaleć z formą — mamy tu przypisy do przypisów. Kolejna okazja, żeby wcisnąć do tekstu ironiczny komentarz. Albo nawet dwa.

Nie brak również tradycyjnego humoru — ani zaskakujących porównań, ani bazującego na grze słów. Mój ulubiony fragment to:
Yeah, them, and the princesses were beautiful as the day is long and so noble they, they could pee through a dozen matresses.
Po raz kolejny współczuję tłumaczowi. Pratchett styl ma lekki, ale przekładanie to ciężki kawałek chleba.

Warto jeszcze wspomnieć o grze słów w tytule — "mort" po francusku znaczy "śmierć" i angielski zaczerpnął wiele terminów z tego źródełka (kto nie słyszał o "Mortal Combat"?). A u nas mamy chyba tylko przestarzałą "mortyfikację" i łacińskie "rigor mortis". Ale może "martwy" z tego samego korzenia wyrasta?

niedziela, 6 listopada 2016

"Równoumagicznienie" — magia feminizmu

Tytuł:             Equal Rites       
Tytuł tłumaczenia: Równoumagicznienie
Autor:             Terry Pratchett   
Wydawnictwo:       Corgi Books       
Rok 1. wydania:    1987              

Trzeci tom Świata Dysku. Tym razem powieść traktuje o równości płci. Jako że to fantasy — o równości wobec magii. Warto przy tym zauważyć, że oryginalny tytuł ("Equal Rites") jest genialny, bo nawiązuje do czarów, a jednocześnie wymawia się go chyba tak samo jak "equal rights" (równouprawnienie). Cóż, angielski umożliwia fenomenalne zabawy słowne. Tłumaczenie na polski uważam za niezłe, ale jednak niedorównujące pomysłowi Pratchetta.

W tej części akcja koncentruje się na przygodach młodej Esk i wspierającej ją Babci Weatherwax. Przeznaczeniem dziewczynki jest bycie czarownikiem, ale przecież każdy wie, że czarownikiem może być tylko mężczyzna. No i pojawia się problem. Przy okazji dowiadujemy się nieco więcej o Niewidocznym Uniwersytecie.

Niezrównany Terry wyśmiewa się z seksizmu (mam wrażenie, że nieco bardziej złośliwie) i sufrażystek. Na próbie skrzywdzenia małych dziewczynek człowiek też nigdy dobrze nie wychodzi.

Fabuła całkiem przyzwoita — zdarzają się zagrożenia, nie tylko pozorne. Postacie ciekawe, szczególnie przypadła mi do gustu Babcia Weatherwax — ciekawa mieszanka geniusza psychologicznego, przesądnej starej baby, zaściankowości i wielkoformatowości. Jej charakter doskonale oddaje następujący cytat:
Książ­kom była przeciwna z powodów moralnych: słyszała, że wiele z nich napisali ludzie nieżyjący, rozsądek podpowiadał zatem, że czytanie ich byłoby równie grzeszne jak nekromancja.
 Język — pomijając tytuł — nie wydaje mi się aż tak roziskrzony od humoru, jak to sir Pratchett potrafi, ale nie mam powodów do narzekania.

PS To jubileuszowy, setny post. :-)

środa, 8 czerwca 2016

"Blask fantastyczny" — turyści i bohaterowie

Tytuł:             The Light Fantastic
Tytuł tłumaczenia: Blask fantastyczny 
Autor:             Terry Pratchett    
Wydawnictwo:       Corgi Books        
Rok 1. wydania:    1986               

Drugi tom Świata Dysku, kontynuacja przygód Rincewinda i Dwukwiata z "Koloru magii".

Autor nadal nabija się z turystów, ale teraz oberwało się również bohaterom — do pary przyjaciół (załóżmy) dołącza Cohen Barbarzyńca, parodia Conana. Czy ktoś przed nieodżałowanym Pratchettem zastanawiał się, jak wygląda dzielny mięśniak, wielokrotny zbawca świata, kiedy już przestanie być piękny i młody? Czym się wtedy zajmuje? W końcu gubernator Kalifornii może być tylko jeden... Rykoszetem dostali także komuniści. A może to we wszystkich fanatyków celował Terry?

Fabuła już lepiej rozwinięta niż w jedynce, chociaż akcja raczej sztampowa. Ale przecież to nie dla wydarzeń czyta się Pratchetta! Humor, ach, humor... Cudowna zabawa słowami. Nieodmiennie podziwiam tłumacza książek z cyklu Świata Dysku. Jakakolwiek próba oddania tych wszystkich gierek słownych musi przyprawiać o niezły ból głowy. Jak przełożyć fragmencik "[...] there is such a thing as free launch"?

Na szczęście Autor nie ogranicza się do semantyki i niektóre kwestie da się przetłumaczyć bez aż takich problemów. Do moich ulubionych cytatów dołączył poniższy (to o zmuszaniu pisarzy do trzymania się prawdy w opisach):
Każda przypadkowa uwaga o pięknolicej, której twarz tysiąc okrętów wyprawiła w morze, musiała zostać poparta dowodem, że obiekt pożądania istotnie przypomina butelkę szampana.
Prawda, że dosłowne interpretowanie niektórych zwrotów może prowadzić do zabawnych wniosków? Scenie, w której Śmierć poznaje tajniki brydża, również niczego nie brakuje. Jednym zdaniem — komizm bogaty i zróżnicowany, łatwo znaleźć coś, co podniesie nawet wyjątkowo oporne kąciki ust.
Każda przypadkowa uwaga o pięknolicej, której twarz tysiąc okrętów wyprawiła w morze, musiała zostać poparta dowodem, że obiekt pożądania istotnie przypomina butelkę szampana.
Każda przypadkowa uwaga o pięknolicej, której twarz tysiąc okrętów wyprawiła w morze, musiała zostać poparta dowodem, że obiekt pożądania istotnie przypomina butelkę szampana.

piątek, 23 października 2015

"Kolor magii" — początek Świata Dysku

Tytuł:             The Colour of Magic
Tytuł tłumaczenia: Kolor magii        
Autor:             Terry Pratchett    
Wydawnictwo:       Corgi Books        
Rok 1. wydania:    1983               

Pierwsza książka ze Świata Dysku. Podobno wtedy Pratchett jeszcze nie znał fabuły, ale nie rzucało mi się to w oczy podczas lektury.

Bohaterami tej części są: niedorobiony czarodziej Rincewind, turysta Dwukwiat, jego magiczny bagaż i cudowny pratchetowski humor. Na listę moich ulubionych cytatów dostał się następujący fragment:
— Jestem przekonany, że nawet nie marzysz o porzuceniu tych obowiązków i ucieczce z miasta. Według mojej oceny, jesteś typowym mieszczuchem. Mimo to możesz być pewien, że przed wieczorem władcy innych miast zostaną powiadomieni o naszej umowie.
— Gwarantuję ci, panie, że myśl taka nawet nie postała mi w głowie.
— Doprawdy? Zatem na twoim miejscu zaskarżyłbym własną gębę o oszczerstwo.
W pierwszym tomie Autor wrzuca na swój stół do satyrycznej wiwisekcji turystów. I trzeba przyznać, że wiele obserwacji ma zabójczo celnych. Aż przed oczami staje Amerykanin w krótkich spodniach i koszulce w palmy... Bohaterowie (czytaj: mięśniacy dysponujący ostrym mieczem do wynajęcia i jeszcze ostrzejszym niedoborem mózgu) też trochę obrywają, ale cóż... Dawno im się należało!

Chyba każdy wie, czym Świat Dysku różni się od naszego. Niby pomysł ze słoniami i żółwiem bardzo stary, ale żeby oprzeć na nim uniwersum fantasy, trzeba być geniuszem. No i w książce nie zabrakło szczegółów, którymi Pratchett wzbogacił oryginalną koncepcję.

Ogółem: bardzo przyjemna i zabawna lektura.