Pokazywanie postów oznaczonych etykietą średniowiecze. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą średniowiecze. Pokaż wszystkie posty

poniedziałek, 10 sierpnia 2020

"Historia bez cenzury" — luzacko

Tytuł:          Historia bez cenzury
Autor:          Wojciech Drewniak   
Tom:            4                   
Wydawnictwo:    Znak Horyzont       
Rok 1. wydania: 2019                

Jedna z serii książek o historii pisanych bardzo na luzie, o czym najlepiej świadczy podtytuł — "Średniowiecze bez trzymanki". Historia przedstawiona problemowo, a nie chronologicznie — każdy z jedenastu rozdziałów opowiada o czymś charakterystycznym dla średniowiecza. Polskie tematy reprezentuje Mieszko I, jednak dominują europejskie (na przykład Karol Wielki lub spór o inwestyturę). A czasami wątek ogólnoeuropejski odbija się także na Polsce — jak zakony rycerskie powstałe w wyniku wypraw krzyżowych (w tym Krzyżacy, którzy sporo krwi nam napsuli).

Można się zastanawiać, do kogo adresowana jest książka. Język rodem z gimbazy, ale treści nie dla dzieci (o czym słusznie ostrzega okładka). Mnóstwo żartów i odwołań do popkultury. Porównań do piłki nożnej aż za wiele jak na mój gust. Każdy rozdział kończy się adresem na youtubie i zaproszeniem do obejrzenia filmiku o zbliżonej tematyce (to już na minus, nie lubię, kiedy książki zachęcają do obrazkowych mediów).

Mimo niefrasobliwego języka nie można odmówić Autorowi wiedzy ani zdolności popularyzatorskich. Paru rzeczy się dowiedziałam, niektóre rozdziały uporządkowały niepowiązane informacje, które trafiły mi do głowy wcześniej. Acz czasami Drewniak tłumaczy bardzo proste, wręcz elementarne rzeczy.

Język wybitnie luzacki (bitwa na ogół nazywana bywa lańskiem, rzadziej wpierdolem). Momentami Autor niepotrzebnie podkreśla, jaki dowcip przed chwilą powiedział. Jakby podejrzewał, że czytelnik sam z siebie nie załapie i trzeba mu wytłumaczyć. Mam wrażenie, że Drewniak nadużywa słowa "tęgi". Są jeszcze inne określenia zarąbiście wielkiej bitwy albo odlotowej imprezy. Trafiają się wulgaryzmy.

Swobodne podejście widać również w "Indeksie tematycznym rozważnym i romantycznym" (który zawiera takie ciekawostki historyczne jak "muzyczne porównania" czy "pyszne napoje") oraz w indeksie nazwisk. Ten drugi dostarcza również krótkiej notki biograficznej o każdej postaci. Ujęła mnie ta dla Zygmunta Starego: "rzadko widywany, bo jest na banknocie 200 zł". Nie ma bibliografii.

Całość zdobią ilustracje Autora. W obydwu znaczeniach: sam wykonał, a obrazki otwierające rozdziały to kolaże z facjatą Drewniaka. Jak zaznaczono na okładce, są średnie. Jak wspomniano we wstępie — to pasuje do średniowiecza. ;-)

Luźne traktowanie języka odbija się również, niestety, na poprawności. "Francuzka" i "francuska" to nie są synonimy. W książce jest kilka literówek, gdzieś tam mignęła mi błędna konstrukcja zdania, czasami mam poważne wątpliwości co do zastosowanej rozdzielnej pisowni "nie" z różnymi słowami...

środa, 15 kwietnia 2020

"Damy przeklęte" — przed rozbiciem dzielnicowym

Tytuł:          Damy przeklęte
Autor:          Kamil Janicki 
Wydawnictwo:    Znak Horyzont 
Rok 1. wydania: 2019          

Podtytuł, "Kobiety, które pogrzebały Polskę" może niezbyt precyzyjnie, ale zapowiada, o którym okresie będzie mowa. Tym razem ten tuż przed rozbiciem dzielnicowym. Być może nawet bohaterki w jakiś sposób się do niego przyczyniły. Oczywiście, raczej nie świadomie ani z premedytacją. Tak dyktowała chwilowa racja stanu.

Książka została podzielona na cztery rozdziały. Dwa pierwsze poświęcono Judycie Salickiej, najpierw żonie tytularnego króla Węgier, a potem — Władysława Hermana. Trzeci rozdział opowiada o Zbysławie, pierwszej żonie Bolesława (w dniu ślubu jeszcze nie) Krzywoustego. Ostatni mówi o jej następczyni, matce kilkanaściorga dzieci — Salomei.

Odniosłam wrażenie, że tym razem dostajemy mniej barwnych, fabularyzowanych scenek z życia średniowiecznych elit. Być może za sprawą obfitszych źródeł — więcej wiadomo, mniej zostaje pola dla wyobraźni. Chociaż nadal niektóre tezy mogą wydawać się naciągane.

Za stosunkowo ciekawe uważam fragmenty poświęcone Galowi Anonimowi (łącznie ze spekulacjami, czy aby na pewno był Galem i Anonimem). W końcu każdy w szkole musiał słyszeć o tym człowieku. Co ciekawe, jego mocodawca wcale nie przepadał za słowem pisanym. Podobno nawet wcale nie palił się do płacenia za dzieło.

Książkę zdobią dziesiątki czarno-białych ilustracji. Przeważnie reprodukcje obrazów, rycin, fotografie witraży i stron z rozmaitych kodeksów.

Jak zwykle u Autora, dostajemy setki przypisów. Do tego kilka stron bibliografii oraz indeks osób.

Pod względem językowym nie jest źle. Trafiają się wprawdzie literówki, ale sporadycznie.

środa, 4 grudnia 2019

"Żelazne damy" — fabularyzowanie i konfabulowanie

Tytuł:          Żelazne Damy 
Autor:          Kamil Janicki
Wydawnictwo:    Znak Horyzont
Rok 1. wydania: 2015         

Podtytuł "Kobiety, które zbudowały Polskę" zdradza, o których konkretnie damach mowa. Większość tekstu poświęcono żonom Mieszka I; Dobrawie i Odzie. Kilkadziesiąt stron — połowicom Bolesława Chrobrego; Emnildzie, Odzie Miśnieńskiej i brance Przedsławie.

W książce nie brakuje naciąganych hipotez. Zdaję sobie sprawę, że po tysiącu lat materiały, jakimi dysponują historycy, są żałośnie skąpe. Ale brak dowodów na poparcie jakiejś tezy jeszcze nie oznacza, że teza przeciwna musi być prawdziwa. Czytając, często miałam wrażenie, że Autor dość dowolnie wypełnia pustki w kronikach i innych źródłach.

W jednym miejscu Janicki pisze, że kobiety królów rzadko umierały przy porodzie, a kilkadziesiąt stron dalej spekuluje, że to mogła być przyczyna śmierci Dobrawy. Ewentualnie świetna okazja dla skrytobójcy. Na coś by się wypadało zdecydować. Albo taki schemat rozumowania: załóżmy na chwilę, że A. To by czyniło B bardzo prawdopodobnym. Ale B przecież potwierdza A. Czyli udowodnione!

No, nauka tak nie powinna działać. Nie przeczę, że czyta się przyjemnie. W odróżnieniu od postaci z kart podręczników, bohaterki (oraz ich mężowie, bracia, ojcowie...) myślą, czują, wykonują drobne gesty. Słowem — stają się ludźmi z krwi i kości. Ale fajnie byłoby wiedzieć, na co mamy silniejsze lub słabsze dowody, a co miało miejsce wyłącznie w głowie Autora. Ta niepewność wiele ujmuje lekturze. Zakładam, że przynajmniej ogólne tło historyczne jest zbliżone do prawdziwego. Do szczegółów staram się nie przywiązywać.

Niby w setkach przypisów zawarto mnóstwo źródeł, ale jakoś sam tekst mnie do nich nie przekonał. Zresztą sam Janicki w nocie autora przyznaje, że to nie przedstawia twardych faktów.

Książka ilustrowana czarno-białymi obrazkami, zazwyczaj średniowiecznymi, ale nie brakuje również późniejszych wizji Matejki lub innych malarzy. Cesarze, królowie, ich żony i córki...

Na końcu umieszczono bibliografię (niezbyt długą w porównaniu z przypisami), indeks osób oraz źródła ilustracji.

Nie zauważyłam wyraźnych wpadek językowych, ale czasami jakieś nazbyt współczesne słowo gryzło mnie w oczy i wyrywało ze średniowiecznej immersji.

wtorek, 22 stycznia 2019

"Że świata Celtów" — brytyjsko

Tytuł:           Ze świata Celtów           
Tytuł oryginału: The Celtic Realms          
Autor:           Myles Dillon, Nora Chadwick
Wydawnictwo:     PIW                        
Rok 1. wydania:  1967                       

Znowu tytuł słabo koresponduje z treścią. Książka, owszem, jest poświęcona Celtom, ale głównie tym z Wysp Brytyjskich. Jeszcze czasem wspominani są francuscy. Reszta świata Celtów musi obejść się smakiem. Żebym nie była gołosłowna, przytoczę przykład: niejaki Wercyngetoryks jest wymieniany dwukrotnie — w pierwszym, wstępnym rozdziale o odkrywaniu Celtów i w epilogu. A Boudikka zasłużyła na całą stronę życiorysu i jeszcze dwie wzmianki w tekście. Na siedem mapek tylko dwie nie przedstawiają Brytanii, a i to jedna z nich pokazuje irlandzkie klasztory w Europie Zachodniej.

Książka została podzielona na 12 rozdziałów. Raczej według tematów niż chronologii: odkrywanie Celtów, historia królestw, religia, literatura i sztuka... Taki system wydaje mi się ciekawszy niż omawianie po kolei wydarzeń, epoka za epoką.

Ewidentnie pracę pisano dla brytyjskiego odbiorcy. O skoncentrowaniu się na Wyspach już wspominałam. Wiąże się z tym dość wysoki poziom szczegółowości wykładu. Autorzy zdają się zakładać, że czytelnik z podstawami zapoznał się wcześniej, pewnie w szkole. Cóż, ja wtedy przerabiałam Piastów. Tylko niektóre rozdziały — te dotyczące bardziej ogólnych zagadnień, na przykład świeckich instytucji — zostały napisane przystępnie dla mnie, w pozostałych przypadkach elementy wyliczanek za bardzo mi się myliły. Z geografią podobnie — nie mam pojęcia, gdzie leżą poszczególne brytyjskie hrabstwa, więc podanie samej nazwy w niczym mi nie pomoże.

Książkę ozdobiono kilkudziesięcioma czarno-białymi fotografiami i kilkoma kolorowymi. Zdjęcia są o tyle dobrej jakości, że widać odcienie szarości — nie są przekontrastowane. Niekiedy tekst odsyła do konkretnej ilustracji.

Praca zawiera również dziesięciostronicową bibliografię i indeks.

Pod względem językowym mogło być lepiej. Miejscami zgrzytały mi jakieś konstrukcje, ale kładłam to na karb wieku książki. Jednak "regularny sześciobok w kształcie pudła" (s. 134) to już przesada.