Pokazywanie postów oznaczonych etykietą polityka. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą polityka. Pokaż wszystkie posty

sobota, 24 grudnia 2022

"Diabeł w historii" — o komunizmie

Tytuł:           Diabeł w historii   
Tytuł oryginału: The Devil in History
Autor:           Vladimir Tismăneanu 
Tłumacz:         Klaudyna Michałowicz
Wydawnictwo:     Wydawnictwo PIW     
Rok 1. wydania:  2012                

Tytuł obiecuje wątki religijne, podtytuł ("komunizm, faszyzm i inne lekcje wieku dwudziestego") oraz przedmowa — porównanie faszyzmu i komunizmu, a prawie cała książka jest o komunizmie. Mniej więcej chronologicznie, od Rewolucji Październikowej do roku 1989 i następstw upadku.

Przy tym Autor pisze, jakby komunizm poznawał wyłącznie na podstawie słowa pisanego. Wspomina prace Marksa, Lenina i wielu innych, ale nie pisze nic o funkcjonariuszach Czeki i jej lokalnych odpowiedników. O gułagach wydaje się wiedzieć tyle, ile napisał o nich Sołżenicyn.

Zrozumiałabym to wszystko, gdyby Tismaneanu pochodził na przykład z Włoch i pisał do zachodniego odbiorcy, który o faszyzmie wie sporo, ale komunizm pozostaje dla niego abstrakcją zza żelaznej kurtyny. Ale Autor urodził się w Rumunii i wyjechał stamtąd dopiero po trzydziestu latach. Ki diabeł? W Bukareszcie nie było widać wybryków budowniczych socjalizmu?

Polskie akcenty pojawiają się w pracy stosunkowo często, zwłaszcza w końcówce. Ale ciągle — więcej tu ludzi pióra niż ludzi czynu. Najczęściej pojawiają się Adam Michnik i Leszek Kołakowski. A Wałęsa się załapał na wzmiankę dopiero gdzieś za Kwaśniewskim... Ciekawi mnie, czy to efekt pogardy intelektualisty dla prostego w gruncie rzeczy człowieka, czy lizania świata przez okładkę książki.

Ogólnie — Autor wydaje się mocno oderwany od rzeczywistości. Na górnolotny, filozoficzny sposób. Czytając, zrozumiałam, dlaczego można odczuwać niechęć do intelektualistów, którzy żyją we własnym świecie. Styl ciężki od żargonu i licznych -izmów pogłębia to wrażenie.

Na końcu zamieszczono przypisy. Brak normalnej bibliografii oraz indeksu.

Ale przynajmniej nie zauważyłam wpadek językowych.

sobota, 10 września 2022

"Walczące słowa" — mętnie

Tytuł:           Walczące słowa                 
Tytuł oryginału: Excitable speech               
Tłumacz          Adam Ostolski                  
Autor:           Judith Butler                  
Wydawnictwo:     Wydawnictwo Krytyki Politycznej
Rok 1. wydania:  1997                           

Spodziewałam się czegoś całkiem odmiennego — napisanego z punktu widzenia języka, może psychologii. Dostałam bardzo niejasne wynurzenia na garść tematów, które niewiele mają związku z polskim tytułem, chociaż więcej z podtytułem (niewidocznym na okładce) — "Mowa nienawiści i polityka performatywu". Temat potraktowany został z polityczno-prawnego punktu widzenia.

I to dotyczącego społeczeństwa amerykańskiego (mam nadzieję, że nie obecnego, tylko sprzed kilkudziesięciu lat). Praca kręci się wokół garści pojęć: czy zapalenie krzyża przed domem rodziny czarnoskórych powinno być chronione przez poprawkę o wolności wypowiedzi? Heloł! Paskudna, rasistowska groźba ma być chroniona? Jak dla mnie, płonący krzyż w ogóle nie jest słowem, tylko symbolem i konkretną groźbą, ale jeśli w świetle prawa marchewka może być owocem...

Inne poruszane problemy to pornografia (też nie bardzo widzę związek ze słowami, jak ja je rozumiem — podobno w tych filmach nie ma wiele dialogów), deklarowanie homoseksualizmu w armii amerykańskiej itp. Wiele miejsca Autorka poświęciła zeznaniom jakiejś kobiety przed senatem. Nie rozpoznaję nazwiska, nie znam sprawy, trudno mi orzec, co w nich było takiego pornograficznego.

Styl bardzo mętny. Właściwie Butler nie mówi, o czym mówi. Sporo żargonu, bardzo mało konkretów. Dla przykładu jedno zdanie: "Podmiot mówiący na granicy tego, co wypowiadalne, podejmuje ryzyko wytyczenia na nowo rozróżnienia między tym, co jest i nie jest wypowiadalne — ryzyko, że zostanie wypędzony lub wypędzona poza sferę wypowadalności".

Na domiar złego struktura książki wydaje mi się zachwiana — niemal jedną trzecią zajmuje wstęp. Tak drobiazgowy, że aż trzeba było podzielić go na podrozdziały. Przez ponad pięćdziesiąt stron łudziłam się, że zaraz wreszcie zacznie się coś ciekawego.

Za to niewiele usterek językowych. Chyba, nie byłam w stanie czytać uważnie i literówkę znalazłam dopiero przy przepisywaniu powyższego cytatu.

wtorek, 25 maja 2021

"Dobra zmiana" — o języku

Tytuł:          dobra zmiana                       
Autor:          Michał Rusinek, Katarzyna Kłosińska
Wydawnictwo:    Znak                               
Rok 1. wydania: 2019                               

Książka opowiada o języku partii obecnie rządzącej. Wszelkie wątpliwości co do tematyki rozwiewa podtytuł: "Czyli jak się rządzi światem za pomocą słów". Pouczająca lektura, tym bardziej, że już od dawna dzieci i młodzi ludzie nie przerabiają w szkole retoryki, w większości przypadków jesteśmy skazani na instynkt i jakieś okruchy wiedzy.

Pracę podzielono na kilkadziesiąt rozdziałów. Uporządkowane alfabetycznie, każdy dotyczy jednego hasła chętnie używanego przez ekipę u władzy. Od "afer" do "życia". Typowy rozdzialik liczy kilka stron. Zaczyna się od genezy (niektóre mają naprawdę ciekawe korzenie), a kończy na starannie podanych źródłach wszystkich (na ogół licznych) cytatów. Środek to analiza danego zwrotu z punktu widzenia językoznawcy.

To zaskakujące, jak często rządzący sięgają do metafor militarnych. Jak na dłoni widać, że hasła dzielą ludzi (i mam tu na myśli nie tylko "sort"). Autorzy zwracają uwagę również na upraszczanie złożonych zjawisk, odmawianie przeciwnikom cech ludzkich itp.

To nie jest lekka ani przyjemna lektura, potrafi nieźle podnieść ciśnienie. Nie wykluczam, że zwolennikom obu stron sceny politycznej.

Niestety, analiza kończy się na 2019 (wtedy opublikowano książkę, trudno wymagać cudów). A mam wrażenie, że od tej pory sporo się pozmieniało i powstało wiele nowych haseł.

Publikację zdobią kolorowe ilustracje — zazwyczaj zrzuty ekranu z tweetami lub kadry telewizyjne z paskami informacyjnymi. Wydaje mi się, że przydałyby się im podpisy.

Na końcu znajduje się indeks. Zawiera nie tylko hasła omawiane w rozdziałach, ale również wiele mniej ważnych, które nie zasłużyły na własne kilka stron.

Nie zauważyłam błędów językowych. Za wyjątkiem tych w cytatach, opatrywanych komentarzem "sic!". Acz dziwi mnie wytknięcie błędu ortograficznego w wypowiedzi dla radia.

sobota, 6 czerwca 2020

"Krótka historia myśli politycznej" — mądrze

Tytuł:          Krótka historia myśli politycznej
Autor:          Marcin Król                      
Wydawnictwo:    Wydawnictwo Krytyki Politycznej  
Rok 1. wydania: 2019                             

Jak w tytule — książka to przegląd głównych teorii i idei w nowożytnej historii. Zaczyna się od Machiavellego, a kończy na Hannah Arendt. Rzeka wykładu początkowo płynie jednym korytem, z grubsza wspólnym dla całej Europy, a potem rozdziela się na kilka nurtów: liberalizm, katolicką myśl społeczną, totalitaryzm... Praca podzielona na osiem części, każda poświęcona innej epoce w polityce lub nurtowi i podzielona na zazwyczaj kilkustronicowe rozdziały.

Czyta się nieźle, chociaż nie jest to lektura lekka. Historia krótka, więc nie ma biografii myślicieli — a co Iksińskiego skłoniło do głoszenia właśnie takich poglądów, a z kim się nie zgadzał, kto go popierał... Nie. Tylko, skrótowo przedstawione, najważniejsze poglądy. Nawet nie wszystkie, tylko te związane z wizjami społeczeństwa. I lecimy dalej.

Można jednak pod wpływem książki zrozumieć, skąd brały się poszczególne idee. Żadna przecież nie wyskoczyła z kapelusza, każda musiała urodzić się w określonych warunkach i miała swoje konsekwencje, niekonieczne oczywiste. Praca prowokuje refleksje i może zainteresować politologią.

Tekst gęsty, bogaty w informacje (i trudne słowa, ze szczególnym uwzględnieniem rozmaitych -izmów). Esencjonalny, można powiedzieć. Sporo filozofii (w końcu niejednokrotnie ci sami ludzie pisali na jeden temat i na drugi), nie ma za to miejsca na przemawiające do wyobraźni opisy konkretnych sytuacji czy jednostek.

Na końcu książki znajduje się wybrana literatura, w podziale na rozdziały. Nie ma indeksu, a mógłby się przydać.

Pod względem językowym przyzwoicie, ale zdarzają się powtórzenia, zauważyłam jeden błąd w dacie.

poniedziałek, 20 czerwca 2016

"Zderzenie cywilizacji" — historia wcale się nie skończyła

Tytuł:           Zderzenie cywilizacji     
Tytuł oryginału: The Clash of Civilizations
Autor:           Samuel Huntington         
Wydawnictwo:     MUZA SA                   
Rok 1. wydania:  1996                      

Podtytuł: "I nowy kształt ładu światowego". Nowy, czyli ten, który wyłonił się po upadku ZSRR. Książka podważa słynną tezę Fukuyamy o końcu historii. Cóż, mam wrażenie, że na świecie po zakończeniu zimnej wojny ciągle coś się dzieje, byłabym więc skłonna zgodzić się z Huntingtonem. Jego twierdzenia, iż zamiast dwóch konkurujących mocarstw mamy obecnie kilka lub kilkanaście cywilizacji (zazwyczaj wyrastających z jakiejś religii), wydają się nieźle pasować do sytuacji w polityce.

O ile nie zawsze zgadzam się ze szczegółami (na przykład cywilizacja afrykańska i latynoamerykańska wydają mi się workami, do których Autor wrzuca niemal wszystkie państwa w danym regionie), o tyle ogólne tezy przemawiają do mnie gromkim głosem.

Szczególnie podoba mi się koncepcja wojen kresowych. Obawiam się, że bardzo wiele współczesnych konfliktów spełnia założenia podane przez Huntingtona. W sumie i nasze, polskie kresy przez całe wieki wyglądały podobnie.

Sporo się z tej książki dowiedziałam, jeszcze więcej znalazłam okazji do refleksji, niekoniecznie wesołych. Taaak, moja cywilizacja nie ma się najlepiej, a prognozy nie wyglądają różowo.

Jeśli pracy coś można zarzucić, to nieczytelność rysunków. Uważam, że każda tabela czy schemat powinny być zrozumiałe wyłącznie na podstawie podpisu, legendy i innych swoich integralnych części. Bez konieczności szukania wyjaśnień w tekście. Niestety, Autor (a może wydawca mojej edycji?) nie zawsze zapewnia ten luksus.

Język raczej nasycony terminami naukowymi. Nie nazwałabym go przystępnym. Lektura wymaga koncentracji.