Pokazywanie postów oznaczonych etykietą język. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą język. Pokaż wszystkie posty

środa, 22 marca 2023

"Jeść!!!" — o języku

Tytuł:          Jeść!!!       
Autor:          Jerzy Bralczyk
Wydawnictwo:    Bosz          
Rok 1. wydania: 2014          

To bynajmniej nie jest książka kucharska, tylko praca poświęcona polszczyźnie. A dokładniej tego jej wycinka, który wiąże się z jedzeniem. Obejmuje niecałe dwieście haseł. W większości nazw potraw, ale trafia się kilka innych — kuchnia, obiad, patelnia itp.

Typowe hasło zajmuje stronę (tylko wyjątkowo ważne pojęcia dostały dwie) i obejmuje pochodzenie danego terminu oraz zwroty go zawierające. Każdemu opisowi towarzyszy co najmniej jedna kolorowa (na ogół) ilustracja. Jeśli są dwie, to często pokazują różne znaczenia, na przykład figa jako owoc i jako układ palców. Niekiedy Autor dodaje własną opinię na temat smaku dania. Tu już kwestia gustu i nie musimy się zgadzać.

Lektura przyjemna (nasuwa się słowo "smakowita"), acz raczej nie na głodniaka. Fascynuje mnie obserwowanie, jakimi dziwnymi ścieżkami meandrował język, zanim dotarł do obecnych pojęć. Niby na ogół jest to logiczne, ale zawsze mogło pójść inaczej.

Nie ma indeksu ani właściwie nic oprócz źródeł ilustracji, ale przy alfabetycznym układzie haseł indeks nie jest właściwie potrzebny.

Przyjemność zwiększa estetyczne wydanie — papier dobrej jakości, apetyczne zdjęcia...

Nie zauważyłam usterek językowych, zapewne ich tam nie ma.

wtorek, 12 lipca 2022

"Język polski" — jak w tytule

Tytuł:       Język polski            
Autor:       Anna Dąbrowska          
Wydawnictwo: Wydawnictwo Dolnośląskie
Rok wydania: 1998                    

Książka opowiada o języku polskim. Głównie o jego historii, ale znalazło się również miejsce na rozmaite dodatki — dialekty, etymologia, zapożyczenia... Dziełko niedługie, więc wszystkie te tematy zostały potraktowane nawet nie skrótowo, lecz wybiórczo. Chętnie na przykład dowiedziałabym się, czym jest tajemniczy aoryst, a nie tylko, że kiedyś istniał.

Struktura wywodu wydaje się logiczna, jakby omawiane różnych pojęć zostało rzucone na oś chronologiczną. Jedno wynika z drugiego, najpierw umiejscowienie polszczyzny na drzewie genealogicznym języków indoeuropejskich, przez etymologię przechodzimy do gramatyki i ortografii, a potem następują coraz bardziej współczesne zagadnienia.

Czytałam z zainteresowaniem. Czegoś się dowiedziałam, acz wolałabym więcej. Te tematy można było omówić w grubym dziele (choć pewnie mniej ciekawym), a nie tylko rzucić garść przykładów. Tym bardziej żal, że niekiedy te same informacje powtarzały się w różnych rozdziałach. Jakby ktoś zlepił kilka artykułów, z których każdy z osobna musiał zawierać podstawy.

Książka bardzo bogato ilustrowana (jak wszystkie z serii "A to Polska właśnie"). Na każdej stronie kolorowy obrazek. Na końcu zamieszczono wybór bibliografii (w podziale na rozdziały) oraz indeks nazwisk.

Nie zauważyłam żadnych niezamierzonych błędów językowych. Pewnie nie wypadało ich popełniać.

wtorek, 25 maja 2021

"Dobra zmiana" — o języku

Tytuł:          dobra zmiana                       
Autor:          Michał Rusinek, Katarzyna Kłosińska
Wydawnictwo:    Znak                               
Rok 1. wydania: 2019                               

Książka opowiada o języku partii obecnie rządzącej. Wszelkie wątpliwości co do tematyki rozwiewa podtytuł: "Czyli jak się rządzi światem za pomocą słów". Pouczająca lektura, tym bardziej, że już od dawna dzieci i młodzi ludzie nie przerabiają w szkole retoryki, w większości przypadków jesteśmy skazani na instynkt i jakieś okruchy wiedzy.

Pracę podzielono na kilkadziesiąt rozdziałów. Uporządkowane alfabetycznie, każdy dotyczy jednego hasła chętnie używanego przez ekipę u władzy. Od "afer" do "życia". Typowy rozdzialik liczy kilka stron. Zaczyna się od genezy (niektóre mają naprawdę ciekawe korzenie), a kończy na starannie podanych źródłach wszystkich (na ogół licznych) cytatów. Środek to analiza danego zwrotu z punktu widzenia językoznawcy.

To zaskakujące, jak często rządzący sięgają do metafor militarnych. Jak na dłoni widać, że hasła dzielą ludzi (i mam tu na myśli nie tylko "sort"). Autorzy zwracają uwagę również na upraszczanie złożonych zjawisk, odmawianie przeciwnikom cech ludzkich itp.

To nie jest lekka ani przyjemna lektura, potrafi nieźle podnieść ciśnienie. Nie wykluczam, że zwolennikom obu stron sceny politycznej.

Niestety, analiza kończy się na 2019 (wtedy opublikowano książkę, trudno wymagać cudów). A mam wrażenie, że od tej pory sporo się pozmieniało i powstało wiele nowych haseł.

Publikację zdobią kolorowe ilustracje — zazwyczaj zrzuty ekranu z tweetami lub kadry telewizyjne z paskami informacyjnymi. Wydaje mi się, że przydałyby się im podpisy.

Na końcu znajduje się indeks. Zawiera nie tylko hasła omawiane w rozdziałach, ale również wiele mniej ważnych, które nie zasłużyły na własne kilka stron.

Nie zauważyłam błędów językowych. Za wyjątkiem tych w cytatach, opatrywanych komentarzem "sic!". Acz dziwi mnie wytknięcie błędu ortograficznego w wypowiedzi dla radia.

czwartek, 2 kwietnia 2020

"Niedorajda" — kpiny z poradników

Tytuł:          Niedorajda       
Autor:          Michał Rusinek   
Wydawnictwo:    Wydawnictwo Agora
Rok 1. wydania: 2019             

Podtytuł brzmi "Czyli co nam radzą poradniki". Jakoś opisuje treść książki, ale niezupełnie. Autor nabija się z rozmaitych poradników, książkowych i internetowych, poświęconych różnym tematom. Książka składa się z dwunastu rozdziałów i większość wiąże się z jakimś popularnym typem poradnika; od "Jak podrywać" do "Jak uprawiać seks". Wbrew pozorom między tymi dwiema pożytecznymi umiejętnościami zawarto sporo innych, z całkiem odmiennych dziedzin.

To nie jest systematyczne omówienie poradników, tylko kpiny z wybranych fragmentów. Owszem, często są wzajemnie sprzeczne, czasem po prostu głupie, niekiedy pisane "po polskiemu", który — jak powszechnie wiadomo — jest bardzo trudna język.

Niespecjalnie rozumiem, co miało być celem stworzenia książki. Odnoszę wrażenie, że to zebrane felietony, którym znaleziono jakiś wspólny mianownik. Żeby nie wyszło żałośnie krótko, do najpopularniejszych poradników dorzucono żarty z oferty placówek sklepów pocztowych, nagłówków i tatuaży (oraz mnóstwo pustych stron między rozdziałami). Ale chyba lepiej się coś takiego przyswaja się w czasopiśmie — po troszeczku, raz na tydzień. W dużym stężeniu traci wiele uroku.

Czyta się szybko, jak zbiór dowcipów. Bo i właściwie do tego się książka sprowadza — cytacik, złośliwy komentarz, następny cytacik... Ciekawym zabiegiem wydaje mi się wydrukowanie obśmiewanych fragmentów na zielono.

Rozrywka w miarę miła, ale nie mam poczucia, że czegoś się nauczyłam. A na to liczyłam. W sumie nie wiem, czy tytułowy niedorajda to ktoś, kto czytuje poradniki, bo potrzebuje rad, czuje się "niedoradzony", czy też ktoś, kto ich nie czyta i nie wie, jak zostać kimś tam czy perfekcyjnie zrobić coś tam...

Odrobinę irytowało mnie królewskie "my" Rusinka. Gdyby pisało więcej ludzi niż jeden. Ja wiem, że w naukowym tekście to uchodzi. Ale książka naukowej nie przypomina, a kpienie ex cathedra z niedouczonych doradzających zgrzytało.

Językowych koszmarków nie znalazłam (tego na zielono nie liczę). Niektórym ludziom po prostu nie wypada strzelać byki, choćby w interpunkcji.

sobota, 1 września 2018

"Rzecz o języku" — dużo wyjaśnień

Tytuł:          Rzecz o języku
Autor:          Jan Miodek    
Wydawnictwo:    Ossolineum    
Rok 1. wydania: 1983          

Pierwszy września, więc wypadałoby omówić coś związanego z nauką lub szkołą. Padło na język polski. "Rzecz o języku" to zbiór felietonów, które wcześniej ukazywały się na łamach "Słowa Polskiego" w rubryce o identycznym tytule. Podtytuł — "Szkice o współczesnej polszczyźnie" — mówi, czego należy spodziewać się po książce.

Teksty krótkie — od niecałej strony do pięciu — zebrane w siedmiu działach: ogólnych zagadnieniach, dotyczących wyrazu, słowotwórstwa, fleksji, frazeologii, nazw własnych oraz wymowy, pisowni i interpunkcji. Typowy felieton zaczyna się od wątpliwości zgłaszanych przez czytelnika, po których następuje omówienie problemu, często pokazujące ewolucję danego słowa lub zwrotu.

Z tych wyjaśnień można się wiele nauczyć. Pełno tu derywacji postępowych, tematów leksykalnych, rzeczowników trwardotematowych i innych specjalistycznych określeń. Nawet jery zostały wyjaśnione o wiele dokładniej niż na lekcjach w liceum. Polska język bardzo ciekawa język i bogata historia ma.

Obawiam się jednak, że Autor lepiej wypada na wizji niż na papierze — gestykulacja i mimika urozmaicają przekaz. Bez nich całość wygląda dość sucho; jest pytanie, jest wyczerpująca odpowiedź. Brakuje zjadliwości Stillera, anegdot Rusinka... A takie czynniki bardzo ułatwiają zapamiętanie. Ale może po prostu w momencie pisania tych tekstów Miodek był jeszcze za młody, dopiero z czasem się rozkręcił.

Autor zajmuje dość liberalne stanowisko, jeśli chodzi o krytykowanie uzusu. Jeśli tylko nowa forma ma cień logiki, użyteczności, jest krótsza lub łatwiejsza do wymówienia — istnieją duże szanse na aprobatę. No, nie w każdych okolicznościach, nie od razu trzeba wpuszczać ją na literackie salony, ale w nieformalnych sytuacjach...

Język, oczywiście, bardzo bogaty. Występuje wiele żargonowych terminów, ale spokojnie możne je zrozumieć mimo braku formalnych definicji. To w końcu nie miejsce na pełen wykład. Trafiają się literówki, ale jest również errata, więc jako czytelniczka nie czuję się zlekceważona.

wtorek, 6 lutego 2018

"Pypcie na języku" — felietony o języku

Tytuł:          Pypcie na języku 
Autor:          Michał Rusinek   
Wydawnictwo:    Wydawnictwo Agora
Rok 1. wydania: 2017             

Zbiór felietonów poświęconych różnorodnym zagadnieniom związanym z językiem polskim. Teksty bardzo lekkie, niekiedy wręcz śmieszne (przy pewnej trasie dla motocyklistów rechotałam w głos). Pisane raczej bez ogólnej strategii — ot, co Autorowi przyszło do głowy lub rzuciło się w oczy, to obsmarował. Niekiedy zahaczają o politykę, ale Rusinek koncentruje się głównie na polszczyźnie. Może warto wyjaśnić tytuł: pypeć to coś, co uwiera, zwraca uwagę na język.

Felietony są bardzo krótkie — zazwyczaj około półtorej strony. Zostały pogrupowane w dziewięć części: anegdotki z życia Autora (tak, słynne "ja się deklinuję" też tu jest), wyrażenia związane z kulturą, historyczne, współczesne, wynikające z techniki, kulinarne, zapożyczone z innych języków, językoznawcze i obywatelskie. Każda część została opatrzona zabawnym rysunkiem.

Widać, że Rusinkowi leży na sercu czystość polszczyzny, ale nie próbuje o nią walczyć tak zajadle jak Stiller. Z jednej strony sprawia to, że czyta się przyjemniej, bez skoków ciśnienia. Z drugiej — trudniej nauczyć się czegoś nowego.

Stosunkowo dużo miejsca Autor poświęcił rodzinnemu Krakowowi, ale widać, że bywał również w innych miejscowościach. Do mnie chyba jednak nie zawitał. A może mówimy tu tak piękną polszczyzną, że nie ma się czego przyczepić? ;-)

Książkę czyta się bardzo szybko. Wpływa na to nie tylko lekkość pióra i poruszanych tematów, ale również sporo pustego miejsca. A to ćwierć czy pół strony po zakończeniu felietonu (prawie na każdej kartce), a to dwie czyste strony z okazji rozpoczęcia kolejnej części. I tylko drzew szkoda...

Językowo — tekst wypasiony, inaczej nie wypadało. Słownictwo bogate, poruszane problemy urozmaicone, usterek prawie nie ma, acz jedną literówkę wypatrzyłam. No, ale pojedyncza wpadka każdemu może się zdarzyć.

niedziela, 20 listopada 2016

"Pokaż język!" — ostry jak miecz

Tytuł:          Pokaż język!                 
Tom:            1                            
Autor:          Robert Stiller               
Wydawnictwo:    Wydawnictwo vis-à-vis/ Etiuda
Rok 1. wydania: 2001                         

Podtytuł: "Czyli rozróbki i opowieści o polszczyźnie oraz 111 innych języków". Zbiór felietonów, najczęściej na temat kaleczenia polszczyzny w różnych publikacjach, na słownikach zaczynając, a na gazetach kończąc.

Trzeba przyznać Autorowi, że pióro ma ostrzejsze niż katana. Początkowo czytałam rozdzialiki z dużym zainteresowaniem, jednak dość szybko zaczęło ono słabnąć. Słowo "fajdać" w rozmaitych wersjach i odmianach stało się nużące. No, ile można się w tym babrać? Zapewne lektura w pierwotnej formie — felietonów serwowanych czytelnikom od czasu do czasu — była łatwiej strawna.

Miałam nadzieję, że dowiem się wielu ciekawostek o ojczystej mowie, a tu głównie przykłady, w jaki sposób bywa ona maltretowana. OK, Stiller ma absolutną rację — tak nie wolno. Słowniki nie powinny zawierać błędów, redaktorzy i korektorzy powinni przynajmniej starać się eliminować wszystkie usterki, najpopularniejsze dzienniki (ale bynajmniej nie tylko one) powinny trzymać jakiś poziom (najlepiej nie mulistego dna). Ale jaki sens ma zbieranie mnóstwa krytycznych uwag w jednej książce? Obawiam się, że te informacje mogą się przydać tylko garstce bezlitośnie wydrwiwanych adresatów. Dla pozostałych lepiej będzie, jeśli przykładów nie zapamiętają — jeszcze się byki utrwalą.

Trudno nie podziwiać wiedzy i doświadczenia Autora. Wypowiada się bardzo rozsądnie o bardzo wielu językach. Tylko, cholera, szkoda, że tak negatywnie.

Język — pomijając wypisywane błędy i ich zjadliwe parodie — perfekcyjny. Nie wypadało inaczej.