Pokazywanie postów oznaczonych etykietą geografia. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą geografia. Pokaż wszystkie posty

środa, 5 października 2022

"Dzieje Ziemi i rozwój życia" — jak w tytule

Tytuł:          Dzieje Ziemi i rozwój życia
Autor:          Ryszard Borówka            
Wydawnictwo:    Wydawnictwo Kurpisz        
Rok 1. wydania: 2001                       

Książka opowiada o historii Ziemi jako planety (ledwo, ledwo zahacza o takie efemerydy jak Homo sapiens). Przypomina podręcznik, zwłaszcza te wyróżnione kolorowym nagłówkiem definicje i ciekawostki na szerokich marginesach. Ale jak na podręcznik, ma zbyt wysoki próg wejścia.

Praca podzielona została na trzy nierówne części: Pierwsza to właściwie wprowadzenie. Druga, najdłuższa i zajmująca większość książki, opowiada o ewolucji litosfery, hydrosfery i atmosfery (tu właściwie więcej miejsca poświęcono klimatowi, bo i co można mówić o historii atmosfery, jeśli już się opisało zmiany składu powietrza?). Trzecia część pokrótce omawia ewolucję życia.

Całość ogranicza się do podania, jak wyglądały zmiany zachodzące w różnych składowych planety. Trochę brakowało mi dokładniejszego opisu tych procesów, zasad nimi kierujących, być może dochodzenia do aktualnie obowiązujących teorii... Może nawet kosztem suchych faktów. Na przykład, chętnie dowiedziałabym się, czym charakteryzują się poszczególne skały, w jakich warunkach powstają, a nie tylko, że w triasie często tworzyły się trapy bazaltowe, a w sylurze miała miejsce kolizja Laurentii i Fennoskandii.

Książka zawiera wiele kolorowych ilustracji — niemal na każdej stronie zamieszczono mapkę, rysunek czy zdjęcie satelitarne. I znowu — nie obraziłabym się za bardziej szczegółowe i więcej wyjaśniające podpisy pod nimi. Przydałby się również jakiś słowniczek na końcu. Albo chociaż indeks. Bibliografii też nie ma. :-(

Styl dość nasycony żargonem (może stąd moje narzekania na brak słowniczka). Niektóre pojęcia dałam radę odgadnąć z kontekstu albo wiedzy z innych dziedzin (na przykład eoliczny — całkiem ładne słowo), ale przy innych musiałam wywiesić białą flagę.

Z usterek wyłapałam metan opisany jako NH4 (s. 154) i dwugrzybkowe "bardziej chłodniejsze" (s. 158). Poza tym odrobinę przeszkadzało mi słowo "miąższy" użyte jako przymiotnik. Niby słownik Doroszewskiego podaje coś takiego, ale raczej jako archaizm. Może geologiczny żargon absolutnie dopuszcza...

poniedziałek, 27 grudnia 2021

"Jak pachnie deszcz?" — o meteorologii

Tytuł:           Jak pachnie deszcz?       
Tytuł oryginału: What Does Rain Smell Like?
Autor:           Simon King, Clare Nasir   
Wydawnictwo:     REBIS                     
Rok 1. wydania:  2019                      

Pytania z krótkimi (rzadko więcej niż dwie strony, częściej pół) odpowiedziami. Pytania różnorodne — od wielokrotnie powtarzanych i dziecinnych (dlaczego niebo jest niebieskie?) do bardzo szczegółowych i rzadko spotykanych (jak często stosuje się zasiewanie chmur w skali globalnej?). Czasami odpowiedzi są bardzo oczywiste, acz ich rozwinięcia już niekoniecznie (czy pogoda może zabić?).

Rzuciła mi się w oczy pewna niechlujność podczas przygotowywania książki — pełno w niej różnych błędzików. "Skroplone powietrze", "kryształy w kształcie diamentów" (kiedy rysunek pokazuje graniastosłupy o sześciokątnej podstawie), przyrost śniegu "od pięćdziesięciu jeden milimetrów do pięciu centymetrów"... Albo opis eksperymentu, w którym do połowy szklanki wody wrzucamy lód, a po jego stopieniu poziom cieczy się nie zmieni. Owszem, samo stopienie pływającego lodu nie zmieni poziomu płynu, ale wrzucenie lodu — już tak.

I tak na każdym kroku. Asteroida, która zabiła dinozaury, raz spadła 65 milionów lat temu, innym razem —  66. Ja wiem, że to właściwie nie robi żadnej różnicy, ale można by się na którąś wersję zdecydować. Jeśli rozpoznaję byki w tych kwestiach, na które znam prawidłowe odpowiedzi, to nie bardzo mogę ufać opisom przedstawianym w pozostałych miejscach.

Książka została napisana przez dwoje brytyjskich meteorologów i to widać. Mnóstwo odniesień do brytyjskiego klimatu, pamiętanych na Wyspach huraganów i innych zjawisk, żadnych ukłonów w stronę polskiego czytelnika. Czy my nie mamy własnych meteorologów? Nawet do zredagowania książki i dorzucenia paru przypisów nikt się nie znajdzie?

Podobał mi się rozdzialik poświęcony pogodzie na innych planetach Układu Słonecznego. Jeszcze się z czymś takim nie spotkałam.

Jest garstka czarno-białych rysunków i zdjęć, ale zamieszczono ich bardzo mało i chyba nie w tych miejscach, w których były najbardziej potrzebne. Aż się prosiło, żeby pewne wyjaśnienia zilustrować schematem. Bez tego tłumaczenia wypadły sucho i niejasno. Zwłaszcza, jeśli nie ufa się wszystkim użytym słówkom.

Na końcu książki znajduje się słowniczek trudniejszych pojęć. Nie ma indeksu ani bibliografii. Spis treści raczej skąpy.

piątek, 20 listopada 2020

"Wielcy przyrodnicy" — krótkie biografie

Tytuł:           Wielcy przyrodnicy   
Tytuł oryginału: The Great Naturalists
Redaktor:        Robert Huxley        
Wydawnictwo:     PWN                  
Rok 1. wydania:  2007                 

Podtytuł "Od Arystotelesa do Darwina" zawiera sporo prawdy, ale nie całą. Książka to zbiór kilkustronicowych biografii najznamienitszych badaczy przyrody. Ale po Darwinie (nie licząc Erazma) są jeszcze Alfred Wallace i Asa Grey. Przyrodnicy są pogrupowani epokami (z grubsza): starożytność, renesans, oświecenie i XIX wiek. Średniowiecze się nie załapało, największej liczby reprezentantów dorobiło się oświecenie. Zapewne nie powinno to dziwić.

Każdy rozdział zaczyna się od krótkiego cytatu danego odkrywcy. Potem pobieżny życiorys z nieco bardziej szczegółową częścią o zainteresowaniach naukowych. Na koniec zazwyczaj kilka akapitów o znaczeniu dokonań omawianego człowieka.

Prawie zawsze są to mężczyźni (w książce pojawiły się tylko dwie panie), najczęściej zamożni dżentelmeni z Europy Zachodniej, stopniowo pojawia się domieszka Ameryki Północnej. Wyłącznie biali, to jeszcze nie były czasy dopuszczania do nauki ludzi o innych kolorach skóry.

Książka bogato ilustrowana. Dostajemy jakiś portret analizowanego badacza, do tego kilka ilustracji z jego prac. Często na całą stronę, raczej kolorowe niż czarno-białe. Z rzadka jakiś rysunek wyjaśniający ideę. No, przed wynalezieniem fotografii naturalista po prostu musiał umieć rysować. Jak oni namawiali płochliwe ptaszki do pozowania — mogę się tylko zastanawiać.

Na tapecie lądują specjaliści z różnych dziedzin. W skrócie — tych, które można podziwiać w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie (redaktor tam pracuje) i podobnych instytucjach. Kilka stron to za mało, żeby przedstawić dokonania któregokolwiek z największych badaczy, ale można się zorientować, jak rozwijała się nauka o przyrodzie.

Na końcu książki zamieszczono kilka stron literatury dodatkowej (również w podziale na epoki) oraz indeks.

Jest także garść wpadek językowych; literówki, powtórzenia, "tą" zamiast "tę" itp.

wtorek, 14 stycznia 2020

"Od krzemienia do piezokwarcu" — przystępnie o mineralogii

Tytuł:          Od krzemienia do piezokwarcu
Autor:          Hubert Sylwestrzak          
Wydawnictwo:    Wydawnictwo PWN             
Rok 1. wydania: 2000                        

I tytuł, i podtytuł ("Czyli mineralogia jest ciekawa") mówią prawdę — to książka o minerałach, w różnych, interesujących na ogół, aspektach. Po części to historia ludzkości — zaczyna się od kamieni podnoszonych, aby rzucić w ptaka czy rozbić orzech. Kończy na wierszach związanych z kamieniami.

A w środku — rozmaitości, czyli szesnaście rozdziałów, każdy poświęcony innej fasetce mineralogii. Chyba najbardziej spodobał mi się opis, jak to na pewnym etapie rozwoju fizyka i mineralogia wspierały się wzajemnie — kryształy pomogły testować hipotezy na temat promieni Roentgena, promienie pomogły badać kryształy...

Wiele rzeczy wyjaśnionych zostało stosunkowo przystępnie (co nie znaczy, że całkiem prosto). Te wszystkie dwójłomności, szyfry opisujące nachylenie ścian w krysztale, piezoelektryczność itp. da się zrozumieć. Widać, że Autor wie, o czym pisze, a nie ślepo kopiuje teksty innych.

Trafiają się również nużące wyliczanki; ten minerał służy do tego, tego i tego. Następny wykorzystuje się do pozyskiwania takich to a takich materiałów. Kolejny stanowi źródło... I tak przez kilka stron, których zawartości nie sposób zapamiętać.

Książkę ilustruje blisko setka czarno-białych rycin (fotografie i rysunki) oraz ponad trzydzieści kolorowych fotografii. No, niektóre kamienie są po prostu śliczne. I nie, nie tylko o diamentach tu mowa. ;-)

Na końcu znajduje się bibliografia — krótka, raptem półtorej strony — oraz indeks (dość szczegółowy).

Pod względem językowym jest w miarę przyzwoicie, acz trafiają się powtórzenia. Ja rozumiem, że w tekstach naukowych kładzie się nacisk raczej na precyzję, ale i tak czasami raziły.

poniedziałek, 16 grudnia 2019

"Strzelby, zarazki, maszyny" — fascynująca geohistoria

Tytuł:           Strzelby, zarazki, maszyny
Tytuł oryginału: Guns, Germs and Still     
Autor:           Jared Diamond             
Wydawnictwo:     Prószyński i S-ka         
Rok 1. wydania:  1997                      

Zaczęło się od prostego pytania zadanego przez znajomego Autora — niejakiego Yalego, polityka z Papui-Nowej Gwinei — "Dlaczego wy, biali, wytworzyliście i przywieźliście na Nową Gwineę tyle 'towaru', podczas gdy my, czarni, wytworzyliśmy go tak mało?". Historię tego pytania Diamond przytacza w prologu. Reszta książki to próba odpowiedzi na nie, o czym może świadczyć podtytuł: "Losy ludzkich społeczeństw". Skróconą odpowiedź zawiera sam tytuł, ale jak do tego doszło?

Autor jest biologiem ewolucyjnym, ale w książce porusza raczej zagadnienia z zakresu geografii i historii (OK, biologii też trochę jest — w końcu pszenica czy krowy odegrały w tym procesie ogromną rolę) i radzi sobie bardzo dobrze. Analizuje różne zagadnienia. To nie tylko kwestia fartu — w niektórych regionach rosły zboża świetnie nadające się do początków rolnictwa, w innych nie. Ale takie czynniki jak oś kontynentu też miały znaczenie. To nie przypadek, że kolonizatorzy popłynęli od Eurazji (ciągnącej się ze wschodu na zachód) do Ameryk (zorientowanych północ-południe).

Epilog to krótka próba wyjaśnienia, dlaczego podbijali Europejczycy, a nie na przykład Chińczycy, którzy przez wiele wieków dysponowali najpotężniejszą cywilizacją na kontynencie. Tu już jest więcej pytań niż odpowiedzi, ale jedno i drugie jest ciekawe i może skłonić do refleksji.

Lektura jest fascynująca, chociaż dość ciężka. To nie jest książka do szybkiego przerzucania kartek. Raczej należy je odwracać z rozmysłem i czytać uważnie — w przeciwnym razie można przeoczyć mnóstwo faktów i fakcików.

Dużo się dowiedziałam, sporo zrozumiałam. Teraz uważam, że lepiej wiem, na jakich zasadach opiera się nasz świat. Książka została nagrodzona Pulitzerem. Pewnie słusznie, chociaż to wyróżnienie bardziej kojarzy mi się z dziennikarstwem niż z literaturą, a tym bardziej popularnonaukową (która w ogóle wydaje mi się bardzo niedoceniania na wszelkich polach).

Trafiały się jakieś usterki językowe, ale jestem skłonna przymknąć na nie oko.

wtorek, 12 lutego 2019

"Imperializm ekologiczny" — interdyscyplinarnie

Tytuł:           Imperializm ekologiczny
Tytuł oryginału: Ecological Imperialism 
Autor:           Alfred Crosby          
Wydawnictwo:     PIW                    
Rok 1. wydania:  1986                   

Książka przekazuje wiedzę z różnych dziedzin. Autor opowiada o rozprzestrzenianiu się roślin, zwierząt i chorób znanych w Europie na inne środowiska w strefach umiarkowanych (zwane przez Crosby'ego Neo-Europami). Można więc dowiedzieć się wielu rzeczy i z historii, i z biologii, i z geografii.

Co spowodowało, że Europejczycy z taką łatwością podbijali inne ludy? Tak z grubsza każdy wie — przewaga technologiczna, choroby trapiące atakowane plemiona, olbrzymie zaplecze, które potrafiło wysyłać ciągle nowe zastępy, polityka "dziel i rządź"... Ale dlaczego pszenica i świnie czy owce radziły sobie równie dobrze? Nawet chwasty i szczury, którym nikt nie pomagał, pleniły się, aż miło. A w drugą stronę przepływ działał o wiele słabiej. Z jakich powodów?

Książka próbuje udzielić odpowiedzi na te pytania. I chyba warto je poznać. Tekst został podzielony na 12 rozdziałów. Najpierw wstępne, potem historia odkryć geograficznych, wreszcie danie główne: rozprzestrzenianie chwastów. zwierząt i chorób. Właściwie nie bardzo rozumiem, dlaczego w zestawieniu znalazł się (dość długi) rozdział poświęcony wyłącznie Nowej Zelandii. Czym Maorysi i ich wyspa zasłużyli sobie na takie wyróżnienie? Na końcu dwa rozdziały zamykające.

Autor używa barwnego języka, sporo w nim poetyckich porównań. O dziwo, nie przeszkadzały mi. Nawet chyba ułatwiały zapamiętanie swoją obrazowością. Takie "spoiny Pangei" na przykład.

Książkę zdobi dwadzieścia czarno-białych ilustracji. Do tego sporadycznie pojawiają się mapki i tabelki. Przypisy znajdują się na końcu, co nie sprzyja częstemu zaglądaniu do nich. Na szczęście zawierają głównie odwołania do literatury. Nie ma bibliografii ani indeksu.

Do języka nie mam większych zastrzeżeń, ale w dwóch miejscach wygląda na to, że ktoś się pomylił merytorycznie — data wydaje się nie mieć sensu, opis tendencji nie zgadza się z tym, co pokazują liczby...