"Stało się jutro" — "Metoda doktora Quina"

Tytuł:          Stało się jutro 
Autor:          Antologia       
Tom:            7               
Wydawnictwo:    Nasza Księgarnia

Rok 1. wydania: 1961-1969       

Podtytuł: "Opowiadań fantastycznych zbiór siódmy", drugi: "Metoda doktora Quina" — od jednego z tekstów. Króciutki zbiorek — składa się tylko z dwóch opowiadań, które wcześniej ukazały się w "Młodym Techniku". Łącznie nieco ponad sześćdziesiąt stron (chociaż o powierzchni trochę większej niż A5).

Oba teksty z grubsza równej długości, oba SF. Co ciekawe — oba zostały napisane przez fizyków z wykształcenia. Jeden przez radzieckiego, drugi przez polskiego. Może stąd wynikają różnice w podejściach i przesłaniach. A może to osiem lat między publikacjami wiele zmienia...

Piąty stan materii Anatolija Dnieprowa (to pseudonim, w rzeczywistości nazywał się... Mickiewicz) jest bardzo kolektywny. Słowo "komsomoł" pada kilkakrotnie, po prostu widać chęć głoszenia gotowości Homo sovieticusa do ratowania świata i wszystkiego, co czuje się zagrożone. A jak się spojrzy uważnie między wiersze, to i deptanie nieistotnych jednostek podczas niesienia pomocy. Treść można interpretować jako dowód na nieistnienie duszy.

Drugie opowiadanie, Metodę doktora Quina Janusza Zajdla czyta się całkiem inaczej. Jest mniej zaangażowane politycznie i społecznie (acz echa świetlanej przyszłości słychać), bardziej indywidualne. Bohater jest bohaterem, a nie śrubką w wielkiej maszynie. Ma swoją misję do wypełnienia, trudniej go zastąpić.

Nie mam uwag językowych, ale będę narzekać na skład (jak i przy szóstym tomiku). Ani wyjustowania tekstu, ani wcięć akapitowych, ani odstępów między akapitami... Miejscami zastanawiałam się, czy zdanie zaczynające się od nowej linijki to już narracja, czy jeszcze wypowiedź postaci.

"Behawiorysta" — kryminał z refleksją

Tytuł:          Behawiorysta  
Autor:          Remigiusz Mróz
Wydawnictwo:    Filia         

Rok 1. wydania: 2016          

Ciekawe w powieści są refleksje, do których może skłonić lektura. Książka porusza problemy etyczne, głównie znany powszechnie dylemat wagonika, ale podany w ciekawych odsłonach. "A jak ty postąpiłbyś w takiej sytuacji?" — chwilami niełatwo odpowiedzieć na to pytanie. Aż można uwierzyć, że czasem lepiej nie wiedzieć i nie sprawdzać.

Konstrukcja mało typowa jak na kryminał — niby policja aresztowała sprawcę, ale właściwie nic jej to nie dało. Nawet jego nazwiska. A facet wkrótce wydostaje się na wolność i mąci dalej. To interesujące posunięcie, nie przypominam sobie podobnego zagrania. Zazwyczaj ujęcie mordercy kończy sprawę.

Mistrzowskie trzymanie w napięciu i zaangażowanie emocjonalne odbiorcy. Zaczęcie od zamachowca barykadującego się w przedszkolu pełnym dzieciaków jest prawie równie dobre, jak od trzęsienia ziemi. Może nawet lepsze, bo z żywiołem nie da się negocjować. I do samego końca coś się dzieje, zazwyczaj są to nieoczekiwane zwroty. Autor dobrze rozwiesił strzelby Czechowa (acz w jednym przypadku wyszło to nienaturalnie).

Jednak sporą część zainteresowania straciłam, kiedy tytułowy Behawiorysta — od pierwszych stron kreowany na inteligentnego i niesamowicie opanowanego człowieka — postąpił impulsywnie i bezsensownie jak nastolatka na pierwszej randce. No, nie przepadam za bohaterami-idiotami, a tamten czyn był wyjątkowo głupi. Potem trudniej mi było kibicować protagoniście, który z własnej woli wrąbał się w kłopoty, bo chciał zrobić coś nieprzewidywalnego. Nie mogłam się oprzeć wrażeniu, że ten człowiek zrobił coś sprzecznego z własnym charakterem, chociaż niezbędnego dla fabuły.

Postacie drugoplanowe dobrze zarysowane. Podobało mi się, że bohaterowie często posługują się odrębnymi stylami. Ktoś mówi wyjątkowo starannie, ktoś używa slangu, ktoś ledwo potrafi się komunikować...

Akcja rozgrywa się w Opolu i okolicach. Dla Autora to miasto rodzinne, ja nigdy tam nie byłam, więc wymieniane nazwy ulic i pobliskich miejscowości traktowałam raczej obojętnie. Za to spodobało mi się (oszczędne) używanie śląskiej godki. Moim zdaniem, urozmaiciło tekst. No i odczuwałam satysfakcję, że z grubsza rozumiem słowa, z którymi bohaterowie (niby od lat pracujący w Opolu) mieli problem.

Smaczku dodaje terminologia muzyczna — tytuły części czy numerowanie rozdziałów za pomocą ósemek.

Pod względem językowym całkiem przyzwoicie. Często mylone zwroty używane są prawidłowo. Tylko jedna błędna konstrukcja mi zgrzytnęła. Z jednej strony — padła w wypowiedzi, więc może tak miało być. Ale z drugiej — ta postać miała niezłe wykształcenie i jeszcze lepszą władzę nad słownictwiem.

"1001 spotkań z nauką" — przyrodniczo

Tytuł:           1001 spotkań z nauką                          

Tytuł oryginału: 1001 Things Everyone Should Know about Science
Autor:           James Trefil                                  

Wydawnictwo:     Świat Książki                                 

Rok 1. wydania:  1992                                          

Angielski tytuł jest prawdziwszy niż polski — w większości mowa tu o naprawdę fundamentalnych rzeczach, zdarzają się również ciekawostki. Ale raczej nie przełomy naukowe, które mogłyby skłonić kogoś do zachłyśnięcia się nową wiedzą.

Jak łatwo się domyślić — książka zawiera ponad tysiąc krótkich notek z różnych dziedzin nauki. Więcej niż 1001, bo są również pytania (na ogół bardzo łatwe), sporadycznie zdarza się również coś pozbawionego numeru. Notki są krótkie — najczęściej akapit lub dwa, średnio na stronę (z grubsza A5) przypadają niecałe trzy.

Informacje podzielono na siedem rozdziałów. Wszystkie dotyczą nauk przyrodniczych, szczególnie silnie reprezentowane są biologia i fizyka. W ramach każdego rozdziału mamy dalsze podziały, coraz bardziej szczegółowe.

Kiedy zachodzi taka potrzeba, problem ilustrowany jest rysunkiem (czarno-białe szkice). Wyszukanie jakiegoś konkretnego opisu ułatwia indeks na końcu książki.

Książka powstała już prawie półtora pokolenia temu. Przez ten czas sporo w nauce się zmieniło (acz fundamenty stoją, jak stały). Niekiedy nawet ja, laik, widziałam, że ta informacja już się zdezaktualizowała. Czasami redaktor polskiego wydania (z 1997 roku) sygnalizował zmiany.

Autor jest Amerykaninem i to widać — przykłady przeważnie adresowane są do odbiorcy z USA. Tylko czasami zostały dopasowane do polskich realiów. Acz stopy i mile raczej się nie pojawiają.

Książka nie bardzo nadaje się do czytania jednym ciągiem. Hmmm, do szukania informacji też raczej nie — podane notki są zbyt podstawowe. Może do przeglądania z dziećmi i omawiania różnych tematów.

Usterek językowych nie zauważyłam.

"Anno Dracula" — świat wampirów

Tytuł:           Anno Dracula     

Tytuł oryginału: Anno Dracula     
Autor:           Kim Newman       

Wydawnictwo:     Prószyński i S-ka

Rok 1. wydania:  1992             

Alternatywny świat, w którym Wład Palownik poślubił owdowiałą królową Wiktorię i jako książę małżonek zaprowadza z Londynu wampirze porządki. Akcja zaczyna się od morderstw Kupy Rozpruwacza. Tym razem ofiarami padają prostytutki-wampirzyce, a krwiopijczy establishment jest całą sprawą bardzo oburzony i próbuje za wszelką cenę wykryć mordercę.

Przez karty powieści przewija się mnóstwo postaci; historycznych i pochodzących z książek z epoki (Sherlock Holmes i jego otoczenie, Van Helsing, doktor Morau, Jekyll i Hyde...), aż trudno w tym tłumie znaleźć kogoś wymyślonego przez Newmana. Ja rozumiem, że ci bohaterowie już weszli do popkultury i można się do nich odwoływać, nie łamiąc praw autorskich, ale wrażenie braku wartości dodanej pozostaje.

Dziesiątki postaci są tylko wymieniane, nie mają żadnego wpływu na fabułę. Całkiem, jakby Newman chciał powiedzieć: "O, i jeszcze o tym facecie słyszałem". W tym tłoku trudno mi było wyłonić najważniejszych bohaterów, zapamiętać ich imiona, nazwiska i tytuły. Tym trudniej, że nie ma jednego wyraźnego protagonisty. Bardzo długo mi się plątali, do drugoplanowych do samego końca się nie przyzwyczaiłam.

Trudno mi było również znaleźć kogoś, komu mogłabym spokojnie kibicować. Kuba Rozpruwacz to niby zły morderca, ale skoro zabija wampiry (też niespecjalnie miłe), to łatwo mi go zrozumieć (nutę szaleństwa pomijam). W końcu to człowiek, poniekąd swój. Nie życzyłam mu porażki. A z tego powodu czytałam bez większych emocji.

Nie bardzo rozumiem, dlaczego w ogóle królowa Wiktoria zgodziła się poślubić okrutnego wampira. A przez to cały świat nabiera sztucznych cech.

Pod względem językowym mogło być dużo lepiej — w treści pojawiają się literówki, zagubione podmioty, poważny błąd w konstrukcji zdania... Czym właściwie miała być "spiczasta kula" ze strony 166 — łezką, gwiazdką, kulką z kolcami?

"Lolita" — o pedofilu

Tytuł:           Lolita          

Tytuł oryginału: Lolita          
Autor:           Władimir Nabokow

Wydawnictwo:     Gazeta Wyborcza 

Rok 1. wydania:  1955            

O czym jest powieść, pewnie każdy słyszał — o dorosłym mężczyźnie romansującym z dziewczynką. Warstwa pedofilska jest obrzydliwa, wręcz odpycha od książki. Wcale nie miałam ochoty na poznawanie płytkich przemyśleń protagonisty.

W warstwie fabularnej dzieje się nie tyle niewiele, co bardzo wolno. Pierwszoosobowy narrator rozwodzi się nad nieistotnymi, a nawet odrażającymi szczegółami (puszek na skórze dwunastolatki, seksapil nimfetek), daje się nieść dygresjom, opisuje mnóstwo postaci... A okazji do ich napotkania nie brakuje, bo bohaterowie podróżują po całych Stanach Zjednoczonych.

Forma również nie wydaje się intrygująca — ni to mowa obrończa przed sądem ze zwrotami do przysięgłych, ni to pamiętnik. No, strumień świadomości, w którym nieprzyjemnie się brodzi, bo narrator albo użala się nad sobą, albo zachwyca krzywdzonym dzieckiem, albo biadoli nad jego niewdzięcznością i chęcią ucieczki lub dziecinną głupotą (że lubi słodycze, a nie przepada za książkami itd.). Sam jest skrajnie egocentryczny, nawet niespecjalnie przychodzi mu do głowy, że mógłby wykazać jakąś empatię.

Za najciekawszą uważam warstwę językową. Słownictwo bogate, pełno gierek słownych, aliteracji i neologizmów oraz nawiązań do literatury. Pod tym względem książkę naprawdę należy uznać za perełkę. Irytowały mnie tylko liczne wtrącenia po francusku. Kiedyś może i wypadało znać ten język, ale w ostatnich dziesięcioleciach jego rolę przejął angielski. Sądzę, że przydałyby się przypisy z tłumaczeniami dla współczesnego czytelnika.

O bohaterach trudno mi się wypowiadać — narrator jest obrzydliwy, a Lolita została pokazana z jego skrzywionego punktu widzenia. No, musiała być seksowna i (częściowo) z tego powodu miała zniszczone życie. Biedna dziewczyna. Postacie drugoplanowe pojawiają sporadycznie (przynajmniej w drugiej części książki), trudno mi było przypomnieć sobie, kim jest ten czy tamten człowiek wspomniany i porzucony kilkadziesiąt stron wcześniej.

Akcja toczy się w Stanach Zjednoczonych, w różnych miejscach, na początku lat pięćdziesiątych, czyli z grubsza wtedy, kiedy powieść była pisana.

Piękny język pisarza psuje garść literówek.