"Monachomachia" — satyra i odszczekiwanie

Tytuł:          Monachomachia. Antymonachomachia

Autor:          Ignacy Krasicki                 
Wydawnictwo:    Książka i Wiedza                

Rok 1. wydania: 1778, 1780                      

Dwa krótkie, lecz wiele mówiące utworki. Identycznie zbudowane: każdy składa się z sześciu pieśni, te z kolei złożone są z oktostychów o układzie rymów abababcc. Piękne przykłady poematów heroikomicznych, czyli z patosem, z odwoływaniem się do wyższych instancji z prośbą o natchnienie, ale o bzdurkach.

W "Monachomachii" Książę Biskup Warmiński raczy nabijać się z mnichów. Szczególnie mocno oberwało się zakonom żebraczym — że obżarstwo, pijaństwo, lenistwo, głupota... Cóż, pewnie niejeden współczesny uzna, że przez ostatnie dwa wieki sytuacja zmieniła się o tyle, że mnichów rzadko się spotyka. Za to ośmieszane wady często da się przypisać księżom.

"Antymonachomachia", jak sama nazwa wskazuje, stanowi zaprzeczenie pierwszego poematu (który zresztą został wydrukowany bez zgody Krasickiego). Ot, jak to często bywało, po opublikowaniu krytyki podniósł się szum, że trzeba ukarać twórcę za niewczesne żarty. Autor "Świętoszka" też przez to przechodził. Bo jakże to — z duchowieństwa kpić? Odszczekiwanie przypomina dowcip, którego bohater, skazany na publiczne odwołanie kalumnii przeciw Iksińskiemu, krzyczał: "Iksiński nie jest łajdakiem?! Iksiński nie jest złodziejem?!" — spomiędzy sarkastycznych wersów wyziera przekonanie, że jednak w zakonach nie dzieje się dobrze.

Najbardziej spodobała mi się parafraza bardzo znanego fragmentu innego wiersza Krasickiego, "Hymnu do miłości ojczyzny":

Wdzięczna miłości kochanej szklenice!

Czuje cię każdy i słaby, i zdrowy;

Dla ciebie miłe są ciemne piwnice,

Dla ciebie znośna duszność i ból głowy,

Słodzisz frasunki, uśmierzasz tęsknice,

W tobie pociecha, w tobie zysk gotowy.

Byle cię można znaleźć, byle kupić,

Nie żal skosztować, nie żal się i upić.

Słownictwo bogate, obecnie już archaiczne, ale nadal urokliwe. Przeszkadzały mi jednak powszechnie stosowane rymy częstochowskie, widoczne również w cytowanej zwrotce.

"Łysiak fiction" — przerost humanisty nad przyrodnikiem

Tytuł:          Łysiak fiction    

Autor:          Waldemar Łysiak   
Wydawnictwo:    Wydawnictwa "Alfa"

Rok 1. wydania: 1986              

Zbiór trzech tekstów publicystycznych i kilkunastu opowiadań o tematyce zbliżonej do SF. Uważam, że wydawnictwo wybrało bardzo niefortunną kolejność utworów. Pierwszy — poświęcony obronie Dänikena — nastawił mnie negatywnie do wszystkich pozostałych. I nie chodzi o to, że nie zgadzam się z główną tezą (że w dyskusji naukowej należy używać argumentów merytorycznych, a nie wyzwisk), bo trudno się z nią nie zgodzić. Poszło o strasznie naciągane wnioskowanie i ogólny komunikat, który — moim zdaniem — wyłania się z tekstu: "Jestem humanistą, nie znam się na naukach ścisłych i jestem z tego dumny". To przeszkadzało w odbiorze pozostałych opowiadań. Skoro już nastawiłam się na szukanie wpadek naukowych, to i bez problemu je znalazłam.

Na przykład przeszkadzało mi założenie, że jeśli na innych planetach istnieją humanoidalne rasy rozumne, to człowiek bez problemu może się z nimi rozmnażać (płodząc potomstwo zdolne do rozrodu). Mnie w takim wypadku wyłącza się zawieszenie niewiary, a włącza przewracanie oczyma. Nawet jeśli ta inna rasa też ma geny zapisane w DNA. Przecież ze skrzyżowania krowy z kozłem nie powstanie płodne kozielątko. Mimo że oba stworzenia żyją na jednej planecie, są ssakami i mają rogi oraz po cztery nogi. Takie numery mogą przejść w fantasy, gdzie ludzie swobodnie chędożą się z elfami czy krasnoludami.

Natomiast bardzo dobrze wypada humanistyczna strona tekstów. Podobało mi się dopracowanie pod względem historycznym oraz świetnie dobrane obrazy niekiedy występujące w opowiadaniach. Niektóre utwory wymagały ogromnej pracy i wiedzy. Doceniam ten wysiłek.

Na ogół teksty czytało się przyjemnie (z utworami publicystycznymi nieco gorzej, ale możliwe, że to po prostu nie jest ulubiona lektura tygrysków). Męczyło mnie tylko jedno, "Profesora Meadowsa teoria koła — długaśny monolog, nawet niepodzielony na akapity. Jeszcze fabuła całkiem przyzwoita, ale ta forma... 

Moje wydanie ozdobiono kilkunastoma stronami czarno-białych ilustracji. Pojawiają się w dwóch grupkach, niestety w innej kolejności niż teksty, do których się odnoszą. Za każdym razem trzeba szukać właściwych obrazków.

Pomysły na intrygę zasadniczo mi się podobały. Do tego są raczej zróżnicowane, chociaż niektóre motywy się powtarzają.

Język bogaty (znowu widać przewagę humanisty nad przeciętnym zjadaczem chleba), ale przeszkadzało mi  zapisywanie liczb cyframi w dialogach.

"Król Ameryki" — dziennikarska obyczajówka

Tytuł:           Król Ameryki  

Tytuł oryginału: The Sun King  
Autor:           David Ignatius

Wydawnictwo:     Amber         

Rok 1. wydania:  2000          

Stało na półce z kryminałami i thrillerami. Nie mogę zrozumieć, dlaczego książka tam się znalazła. Pewnie komuś Autor się skojarzył... Powieść opowiada o życiu waszyngtońskich dziennikarzy. Podejrzewam, że zawiera sporo wątków autobiograficznych. W końcu Ignatius pracuje dla "The Washington Post". Tematyka — życie elit finansowych oczyma pismaków — mnie w ogóle nie zainteresowała. Przekręty, ostentacyjna radość, przemyślenia na temat absolwentów Harvardu, rozważania, kogo by tu obsmarować w następnym numerze... — nuda. Silny wątek romantyczny też nie pomógł.

Przez kilkanaście kartek zastanawiałam się, w jakich czasach toczy się akcja. Prezydent ma poważne kłopoty, nie wiadomo, czy utrzyma się w Białym Domu — mogło chodzić albo o Nixona, albo o Clintona. Kiedy ta tajemnica się wyjaśniła, w książce nie zostało już nic frapującego.

Brakowało mi bohatera pozytywnego — lubię komuś kibicować, zaprzyjaźnić się z postaciami, a nie tylko życzyć wszystkim jak najgorzej. Przy narratorze chorągiewka na szczycie Gerlacha wygląda jak symbol stałości i niezmienności, a Galvin ma uboższe wnętrze niż wydmuszka. Candace zachowała jeszcze jakieś zalety (może nawet sporo), ale kryształowa też nie jest.

Zasadniczo Autor nie wychodzi poza swoje podwórko. No i słusznie. Bo jak spróbował... Fragment ze strony 213:

Czytelnikowi pozostawiam pytanie w stylu Heisenberga: czy przez sam akt obserwacji miałem wpływ na zjawiska, które teraz opisuję?

Nie rozumiem, co ma efekt obserwatora do Heisenberga. Zasada nieoznaczoności to całkiem inna bajka. Kota Schrödingera jeszcze można w tym kontekście zamieścić...

Językowo nie jest źle, rzuciło mi się w oczy tylko brzydkie powtórzenie: "porywisty wiatr porywał od czasu do czasu liście".

"Palimpsest" — poetyckie urban fantasy

Tytuł:           Palimpsest           

Tytuł oryginału: Palimpsest           
Autor:           Catherynne M. Valente

Wydawnictwo:     MAG                  

Rok 1. wydania:  2009                 

Początkowo książka mnie bardzo irytowała — nie dosyć, że język zbyt (jak dla mnie) poetycki, to jeszcze większość króciutkich rozdziałów kończyła się seksem. Zazwyczaj między osobami, które poznały się na początku rozdziału. Dopiero później, kiedy doszłam do wniosku, że to puszczanie się na prawo i lewo ma swój sens, zaczęłam przekonywać się do powieści. A gdzieś od połowy nawet mnie wciągnęła.

Książka opowiada o niezwykłym mieście. Świat Autorka wyobraziła sobie naprawdę ciekawy i bogaty, pełen różnych szczególików. Za imaginację duży plus. Miasto wydaje się bardziej skomplikowane niż moje rodzinne. I zaskakuje na każdym kroku — a to pływanie w tkaninach, a to bambusy ze zmarłymi, a to bliźniacze kościoły, a to dziwaczne dzieci najbogatszych...

Świat jest tak różny od naszego, że trudno doszukiwać się jakichś głębokich przesłań. Ale niewykluczone, że je przeoczyłam.

Nie ma jednego głównego bohatera, dostajemy od razu czwórkę i to rozrzuconą po całym świecie. Zabieg ciekawy, ale nieco utrudniał polubienie się z książką — przez pewien czas miałam wrażenie, że miotam się z jednego kontynentu na drugi wraz z akcją i nie mam pojęcia, o co tu chodzi.

Ogólnie — czytało się coraz lepiej, chociaż początek był trudny.

Język zasadniczo poprawny, ale — jak już wspomniałam — strasznie metaforyczny, a przez to nieprecyzyjny. Widać, że Autorka przede wszystkim jest poetką. Niektóre porównania wydawały mi się nietrafione.

"Kobiety Antyku" — sporo informacji

Tytuł:          Kobiety Antyku        

Autor:          Iza Bieżuńska-Małowist
Wydawnictwo:    PWN                   

Rok 1. wydania: 1993                  

Podtytuł: "Talenty, ambicje, namiętności". Książka przybliża tematykę zazwyczaj spychaną na margines w podręcznikach historii — szanse i pozycje kobiet w starożytnych społeczeństwach. Dostajemy osiem rozdziałów poświęconych odpowiednio: pozycji społecznej, postaciom kobiecym w mitach i legendach, idealnym kobietom, damom o bardzo starym zawodzie, działalności politycznej (w rozbiciu na Grecję i Rzym), kulturalnej oraz ekonomicznej.

Książka koncentruje się na Grecji i Rzymie, ale czasami o Egipt również zahacza. Czytelnik otrzymuje bardzo dużo danych, mnóstwo przykładów pań w każdym rozdziale. W ogóle, imponowała mi wiedza Autorki.

Natłok postaci miał i gorsze strony — marne szanse, że wiele z omawianych dam pozostanie mi w pamięci. No i jakoś nie potrafiłam przejąć się ich losem — zbyt skrótowo zostały potraktowane, aby wzbudzać emocje. Co innego, kiedy znalazło się miejsce na jakąś anegdotkę, wtedy czytało się o wiele przyjemniej. Za to trudności pojawiały się przy powtarzających się imionach — na przykład Kleopatr i Ptolemeuszów momentami nie brakuje.

Puszczyk, który wcześniej obserwował Anhana, wzniosł się nagle w powietrze i po kilkusekundowym locie znalazł się tuż obok Vas'Bre, elf chciał położył na jej główce swą dłoń, ta jednak przeszła przez jej ciało,

Puszczyk, który wcześniej obserwował Anhana, wzniosł się nagle w powietrze i po kilkusekundowym locie znalazł się tuż obok Vas'Bre, elf chciał położył na jej główce swą dłoń, ta jednak przeszła przez jej ciało,

Książka wyraźnie nastawiona na szerzenie wiedzy. Nie tylko wiele faktów, również wykaz cytowanych przekładów (gdyby komuś było mało), indeks postaci i spis ilustracji (a są nimi czarno-białe zdjęcia kobiecych wizerunków uwiecznionych na monetach, naczyniach, malowidłach itp.). Można powiedzieć, że bardzo konkretna pozycja.

Język. Tu bym widziała pewien potencjał do poprawy. Zdarzały się literówki i powtórzenia. Czasami zdania może i poprawne, ale tak mało zgrabne, że musiałam się chwilę zastanowić, jak je interpretować.